تلاش زلزله شناسان براي پيش بيني زمان وقوع زلزله

 

 

تلاش زلزله شناسان براي پيش بيني زمان وقوع زلزله

 

زمين لرزه ها در طول تاريخ  همواره خسارت هاي مالي و جاني فراواني به بشر وارد كرده اند . تا جايي كه از آن به عنوان بلاياي طبيعي ياد شده است . زمين لرزه ها درواقع  ياد آور  تكاپوي  زمين درراه ساخت وسازي مي باشند وشناخت ناقص اين ساخت وسازها و در نتيجه چگونگي  رويداد زمين لرزه ها است كه بشر را  اين گونه آسيب پذير ساخته است .

پيش بيني زمين لرزه : عبارت است از مشخص كردن گستره بزرگي از ناحيه جغرافيايي و مشخص كردن محدوده اي زماني در آينده كه در آن زمين لرزه اي مشخص روي خواهد داد  . در صد اطمينان پيش بيني نيز بايد در آن گنجانده شده باشد .

 

در اين راستا پيش بيني ها به سه گروه دراز مدت ، ميان مدت و كوتاه مدت به شرح زير تقسيم مي شود :

1- پيش بيني دراز مدت : عبارت است از پيش بيني وقوع يك زمين لرزه در فاصله زماني چند سال تا چند دهه آينده .

2- پيش بيني ميان مدت : عبارت است از پيش بيني وقوع يك زمين لرزه در فاصله زماني چند هفته تا چند سال آينده  .

3- پيش بيني كوتاه مدت : عبارت است از پيش  بيني وقوع يك زمين لرزه  در فاصله زماني چندساعت تا چند هفته آينده .

درميان سه گروه بالا ، پيش بيني ميان مدت از اهميت ويژه برخوردار است ، زيرا گستره زماني پيش بيني هاي دراز مدت آن قدر وسيع است كه معمولا توجه مسؤولان و عامه مردم را براي انجام اقدام لازم جلب نمي كند ، پيش بيني هاي كوتاه مدت نيز با توجه به گستره زماني كوتاه خود ، معمولا زمان را براي انجام اقدام هاي موثر دراختيار قرار نمي دهد . در گذشته پيش بيني زلزله ، كاري غير عملي بوده و حتي ريشتر معتقد بود كه تنها احمق ها  و شيادان زلزله را پيش بيني مي كنند ولي امروزه پيش بيني زلزله  خود شاخه اي ازعلم زلزله شناسي به شمار مي رود كه ورود به آن نياز به تخصص بالا وتجهيزات بسيار مدرن دارد .

 

علائم پيش بيني زلزله .

1-                متوحش شدن حيوانات :

در زمان نزديكي  به وقوع زلزله حيوانات متوحش مي شوند علت اين امر نيز تفاوت درحساسيت حواس جانوران نسبت به انسان است . دانشمندان هنوز هم براين عقيده اند كه براي گسترش بدان مجهز هستند اميدوارند كه موفقيت هاي شاياني به دست آورند . درميان حيوانات مخصوصا ماهي از اين جهت خيلي مورد توجه است زيرا پرده غشايي گوش ماهي كه اصوات را ضبط مي كند ، در برابر تكان هاي زلزله 10 برابر حساس تر از دستگاه هاي نصب شده درپايگاه هاي زلزله نگاري است .چنانچه يكي از گروه هاي تحقيقاتي به نام ((  مؤسسه مطالعاتي درباره حيوانات )) با همكاري موسسه ژئو فيزيك در تقليد از اين پرده غشايي گوش ماهي يك نوع غشاي مصنوعي كائوچويي در ساختمان گيرنده دستگاه هاي زلزله سنج به كاربرده است .كه نتايج مطلوبي از آن حاصل شده واز اين پس گروه تحقيقاتي مذكور به طور مداوم مطالعات خود را درمورد ساير حيوانات ادامه مي هد . در سال 1966 ميلادي تقريبا يك ساعت قبل از اولين زمين لرزه تا شكند يك آموزگار مدرسه مشاهده كرده بود كه تعداد بي شماري مورچه آذوقه خود را برداشته و به جاي ديگر كوچ مي كردند. در بهار وتابستان همان سال نيز اغلب نگهبانان باغ وحش قبل از وقوع زلزله از اينكه حيوانات درقفس هاي خود آرام نمي گرفتند ، دچار تعجب وناراحتي شده بودند .با اين روش شايد با مطالعات بيشتر در آينده اي نزديك باكنترل رفتار حيوانات بتوان زلزله را پيش بيني كرد .

 

2-بررسي تاريخي وآينده منطقه ازنظر لرزه خيزي :

زلزله شناسان  دانشگاه كاليفرنياي آمريكا به رغم قابل پيش  بيني نبودن زمان دقيق وقوع زلزله ، توانستند  دست كم پيش بيني نسبتا صحيحي اززمان وقوع زمين لرزه در طول يك دوره ده ساله ارائه  دهند.

به نوشته نشريه علمي (( ويسن شافت )) آلمان ، دو دانشمند زلزله  شناس اين دستگاه با طراحي يك نقشه مشخص كننده مناطق پر خطر و زلزله خيز در ايالت كاليفرنيا موفق شدند مناطق ومحدوده هايي كه شدت وقوع زلزله احتمالي در آن ها پنج ريشتر بالاتر است ، در محدوده زماني سال هاي 2001 و 2010 شناسايي كنند .

از  آن زمان ، تا كنون 16 زلزله با قدرت پنج ريشتر وبالاتر در اين ايالت به وقوع پيوسته كه آخرين آن در هجدهم سپتامبر رخ داد و به جز يكي ، ما بقي يعني پانزده زمين لرزه ديگر در نقشه دو پژوهشگر پيش بيني شده بود . گفتني است : آن ها درتهيه اين نقشه ازمدل هاي رايانه اي كه در ارتباط بين زلزله هاي قبلي با آينده را نشان مي داد . استفاده كردند . براي اين كار اين دو زلزله شناس تمامي اطلاعات وقوع زمين لرزه در محدوده ايالت كاليفرنيا را از سال 1932 به مدل خود وارد كردند.

مزيت نقشه نمايش دهنده نقاط زلزله خيز در مقايسه  با پيش بيني هاي غير قابل اعتباراند ارزيابي كشش پوسته گسل هاي زمين ويا عملكرد اشتباه لرزه نگارهاي رايانه اي آن است . كه اين نقشه چيزي بيش از تركيب اطلاعات نقاط پرخطر است .  زيرا اين نقشه به عنوان بخشي ازيكي ازطرح هاي (( ناسا )) در پيش بيني زمين لرزه از اطلاعات سامانه  تعيين موقعيت جهاني موسوم  به (( جي . پي . اس )) و نيز محاسبات ماهواره اي برخوردار است . شايان ذكر است ، تنها پيش بيني زلزله اي كه اين دو دانشمند از دست داده اند ، مربوط به زلزله پانزدهم ژوئن سال 2004 در درياي مجاور جزيره  (( سن كلمنته )) بود . كه به گفته آنها داشتن اطلاعات اشتباه ازاين منطقه باعث شده بود كه اين حوزه درزمره مناطق پر خطر كاليفرنيا قرار نگيرد .

 

3- بررسي پيش بيني زلزله  ها به كمك ماهواره ها:‌

آژانس هوا فضاي آمريكا ( ناسا ) اعلام كرد: با به كارگيري تكنولوژي ماهواره اي زلزله چند روز بلكه چندهفته قبل از وقوع قابل پيش بيني است. ناسا تصريح كرد : هر چند به نظر مي رسد كه زلزله ناگهاني رخ مي دهد ، ولي انرژي متراكمي كه از اين حادثه طبيعي منتشر مي شود .ماهها بلكه سالها قبل ازوقوع زلزله ، به شكل متراكمي را ببينند و  يا تشخيص دهند .كه چه زماني اين انرژي متراكم به بالاترين حد فشار مي رسد . بنابراين تكنولوژي ماهواره اي كه ناسا به آن دست يافته ، مي تواند علايم و نشانه هاي يك زلزله قريب الوقوع را روزها ، بلكه هفته ها  قبل از وقوع آن تشخيص دهد .

 

(( ژاكوب ياتس ))   محقق ناسا ، در اين باره ، گفت : چندين روش ماهواره اي براي تشخيص نشانه هاي فعاليت گسلهاي زلزله وجود دارد . وي افزود : دريك روش موسوم به اينسار Insar  كه دو عكس ماهواره اي از يك قسمت زمين در فرايندي موسوم به (( تركيب داده ها )) با يكديگر ادغام مي شود ، هر گونه تغييري درحركت پوسته زمين قابل تشخيص است . اين تكنيك به اندازه كافي حساس است كه مي تواند حركت هاي ضعيف پوسته را تشخيص دهد . واين حساسيت به همراه عكسهاي ماهواره اي به دانشمندان اين اجازه را مي دهد . كه حركت زمين در اطراع گسل زلزله را با جزئيات بيشتر مشاهده كنند ونقاطي را كه انرژي متراكم درآنها منجر به وقوع زلزله قريب الوقوع مي شود ، تشخيص دهند .

 

4- ارتباط طوفانهاي الكترومغناطيسي و زلزله :

محققان فرانسوي تلاش مي  كنند به كمك ماهواره  130 كيلويي كه به فضا ارسال كرده اند گامي موثر به سوي پيش بيني زلزله بردارند . به نوشته مجله آلماني اشترن  ، سازمان  فضايي فرانسه اين ماهواره   130 كيلويي را با هزيه هفده ميليون يورو وبامشاركت 35 گروه پژوهشي از سراسر دنيا از جمله  كشورهاي ژاپن  ، آمريكا و هند ساخت و در پايان ژوئن گذشته (2004) به فضا پرتاب كرد .اين ماهواره با الهام از يكي ازالهه هاي يونان باستان ديميتر نام گرفته است قرار است اين ماهواره طوفانهاي الكترومغناطيسي در فضاي يونسفر جو زمين را ثبت كند تا دانشمندان بابررسي آنها به نتايج و راهكارهايي براي پيش بيني احتمالي زمان وقوع يك زلزله قريب الوقوع دست يابند . پيش  بيني مي شود اين ماهواره دردوسال آينده چهار صد زمين لرزه احتمالي با قدرت حداقل پنج ريشتر را اندازه گيري علمي كند .

ماهواره ديميتر مي تواند درمدار زمين با زير نظر گرفتن طوفان هاي الكترومغناطيسي كه تقريبا در 60 كيلومتري فضاي يونسفر زمين تشكيل مي شوند به دانشمندان در پي بردن به  رابطه احتمالي اين طوفان ها با زمان وقوع زلزله كمك كند .در آزمايشهايي كه ژئوفيزيكدانان تا كنون انجام داده اند مشخص  شده است با نخستين شكاف كوچك در پوسته زمين ميدان هاي الكتريكي تشكيل مي شود  اما با اين وجود دانشمندان هنوز نتوانسته اند وقوع اين پديده  را در فضا نيز ثابت كنند .  

گفتني است ژئوفيزيكدانان تا كنون  در دو مورد پيش بيني ازوقوع زمين لرزه هاي با ريشتر بالا همچون زمين لرزه 3/8 ريشتري ماه مه سال 1960 در شيلي و نيز زلزله سال 1946 آلاسكا توانستند آثاري از وقوع طوفان هاي الكترومغناطيسي را در فضا نزديك يونسفر زمين اندازگيري كنند و به ارتباط احتمالي بين اين طوفان ها و زلزله هاي بعد از آن پي ببرند .

 

5- پيش زلزله به كمك ماهواره وشناسايي ابرهاي زلزله :

يكي  ديگر از اين علائم كه از حدود يك دهه پيش تاكنون برخي از دانشمندان به طور جدي روي آن كارمي كنند ، پيش بيني با استفاده از ابرهاي زلزله است . به عقيده اين دانشمند ان درمناطقي كه به ويژه ازمخازن آبهاي زير زميني غني برخوردارند.قبل  از وقوع زلزله ابرهايي در آسمان تشكيل مي شوند كه از نظر شكل ظاهري ، اندازه و درجه حرارت ، تفاوتهايي با ابرهاي عادي دارند ، حتي بعضي از منابع علمي اعلام كرده اند كه گاهي اوقات ارتباطي نيز بين جهت ابرها  وامتداد گسل ها درهر منطقه مشاهده شده است   .

محققين معتقدند كه تشكيل اين ابرها را مي توان به اين ترتيب توجيه كرد كه در اثر حركت لايه هاي دروني زمين درمنطقه  وا فزايش درجه حرارت داخلي در اثر اصطكاك ، آبهاي زير زميني ، بخار شده و اين بخارات كه حاوي مواد معدني و آلي موجود در پوسته زمين هستند ، تحت فشار به بالا رانده شده و از داخل خلل وفرج سطح زمين وارد اتمسفر مي شوند وتهايتا تشكيل ابر مي دهند .اين ابرها همان طور كه گفتيم داراي يك سري ويژگي هاي خاص هستند كه آنها از ساير ابرها متمايزمي سازد . تشخيص وتفكيك اين ابرها از روي سطح زمين بسيار دشوار است . اما امروزه دانشمندان ، حركت ونحوه تشكيل و ساير ويژگي هاي اين ابرها را با استفاده از تصاوير ماهواره اي بررسي مي كنند.

ماهواره هايي كه بازتاپ پديده هاي سطح زمين را در محدوده هاي مختلف طيف الكترومغناطيس دريافت نموده وآنها را به آنتن هاي گيرنده زميني ارسال مي كنند ، به ماهواره هاي (( سنجش ازدور )) موسومند .با استفاده از تصاوير دريافتي و نرم افزارهاي پردازش تصوير مي توان درجه حرارت ، ارتفاع ، شكل وجهت حركت پديده ها را در سطح زمين ودر مجاورت  آن تعيين و بررسي نمود . يكي از زلزله شناساني كه در سالهاي اخير تحقيقات بسياري در زمينه استفاده از ابر براي پيش بيني زلزله انجام داده است يك نفرچيني به نام Zhonghao  shou  (ژونگاوشو ) است.

WWW.quake.exit.com

6- انتشار گاز رادون .

انتشار و رهايي گاز رادون درمناطق گسلي به درون جو به ويژه از  درون چاه هاي عميق از جمله پيش نشانگرهاي قبل از وقوع زمين لرزه است .  مطالعات نشان داده است . كه درست قبل از زمين لرزه ها غلظت اين گاز افزايش مي يابد .از آنجايي كه اندازه گيري هاي اندكي از تمركز گاز رادون درشرايط مختلف شناسي در دسترس است . درحال حاضر تعيين  اين كه افزايش هاي مشاهده شده تغييرات معمول در غلظت اين گازاست يا نه امكان پذير نمي باشد .

 

7-كاهش لرزش هاي كوچك زمين درمحل هاي مستعد زلزله .

زمين دايما  در حال لرزش است اين لرزش ها فقط توسط دستگاه هاي حساس لرزه نگار ثبت مي شود در زماني كه اين لرزه ها متوقف شود . امكان تجمع انرژي بيشتر شده و ممكن است در اثر تخليه يك باره اين انرژي ، لرزش شديدتري ، رخ دهد .

 

8-تغيير شكل پوسته :

يكي از پيش نشانگرهايي كه با شناخت بهتر ساز وكار چشمه زمين لرزه مورد توجه قرار گرفته است ، تغيير شكل پوسته   بر اثر انباشته شده انرژي و انتنيدگي مي باشد . اين تغييرات معمولا با پيمايش دوره اي مسيرهايي خاص درمنطقه  مورد مطالعه به صورت مقدار بالا آمدگي ، پائين افتادگي يا كج شدگي سطح زمين بيان مي شوند . به عنوان سندي محكم از كار آيي اين پيش نشانگر مي توان به بالا آمدگي  مشاهده شده پيش از زمين لرزه  1964 اينگاتا (ژاپن ) با بزرگي 5/7 اشاره نمود .

مطالعه تغيير آهنگ معمول بالا آمدگي سالها قبل از زمين لرزه نشان داد كه از حدود 10 سال قبل از وقوع زمين لرزه اصلي تغيير اساسي درآهنگ معمول بالا آمدگي زمين مشاهده شده است ودر يك دوره شش ساله پيش از رويداد لرزش اصلي متوقف گرديده است . همچنين مي توان به كج شدگي سطح زمين پيش از زمين لرزه 1976 تانگ شان چين ( بزرگي 8/7 ) اشاره نمود  .

 

 

9- بيشتر شدن فاصله پوسته زمين درمحل شكستگي ها و گسل ها .

اندازه گيري فاصله بين شكستگي هاي پوسته زمين به وسيله دستگاه هاي دقيق (ليزر) و يا كنترل محل گسل ها با استفاده از عكس هاي هوايي وماهواره اي ، راه ديگري براي پيش  بيني احتمالي  وقوع زلزله است .

 

10- تغيير درمقاومت الكتريكي پوسته زمين درمحل گسل ها  .

اختلاف پتانسيل الكتريكي بين دو سريك جسم يا ماده كه از آن جريان الكتريكي عبور كرده  باشد .معمولا مقداري ازجريان الكتريكي كه  ازمواد مي گذرد كاسته مي شود كه به مصرف گرمايش آن جسم مي رسد لايه هاي زمين داراي مقاومت هاي الكتريكي متفاوت اند .در دو طرف گسل مقاومت الكتريكي پوسته زمين تفاوت دارد .تغيير درمقدار اين مقاومت مي تواند به پيش بيني زلزله كمك كند .

 

11-  تغيير درسطح آب چاه ها .

در اثر تغيير دما و فشار لايه هاي زيرين ، ممكن است سطح آب چاه ها بالا يا پايين برود كه نشانه اي از وقوع احتمالي زلزله است .

 

12-  تغيير در تراز سطح دريا .

گزارش هايي درباره مشاهده تغييرات بي هنجار در تراز سطح دريا ، پيش از رويداد زمين لرزه هاي بزرگ درمناطق ساحلي موجود است . از آن جايي كه اثر شرايط جوي از قبيل دما ، فشار و باد بر تغييرات تراز سطح دريا بسيارموثر است . بنابراين علي رغم روشهاي اتخاذ شده براي تصحيح اندازه گيري ها در اين ارتباط ، به نظر مي رسد كه دقت آمار ارائه شده به شدت تحت تاثير شرايط محيطي خواهد بود .گزارش هايي از اين پيش نشانگر در برخي از زمين لرزه هاي قديمي ژاپن وچين ارائه شده است ( ريكي تاكه ، 1976).

 

13-تغيير درسرعت امواج لرزه اي. 

تغيير در سرعت هاي موج لرزه اي P در يك ناحيه لرزه اي به ويژه درمنطقه كانوني زمين لرزه مورد توجه بسياري از لرزه شناسان است . زيرا پايگاه هاي لرزه نگاري امروزي طوري طراحي شده اند كه زمان رابا دقت بسيار زياد اندازه گيري مي كنند . اصولي كه اساس اين روش است ، بسيار ساده است . اگر خواص سنگ قبل از يك زمين لرزه تغيير كند بالطبع سرعت امواج لرزه اي نيز تغيير خواهد كرد .در اين صورت زمان سير موج لرزه اي تغيير خواهد نمود يك چنين تغييراتي در زمان سير امواج لرزه اي به سهولت با دستگاه هاي لرزه نگاري وزمان سنج هاي كنوني قابل اندازه گيري  است .

پژوهش هاي مختلف در اين زمينه نشان داده است كه سرعت موج لرزه اي P   براي يك مدت زماني قبل از وقوع زمين لرزه تا حدود 10 تا 15 درصد كاهش مي يابد وسپس درست درلحظاتي قبل از رويداد زمين لرزه اصلي اين سرعت به يك مقدار عادي افزايش مي يابد .اولين تجربه ها واطلاعات درشناسايي اين پيش نشانگرها در سال 1962 درمنطقه تاجيكستان جمع آوري گرديد . در اين منطقه اندازه گيري ها نشان داد. كه سرعت سير موج تا حدود 10 تا 15 درصد قبل از رويداد زمين لرزه محلي كاهش يافته و سپس قبل از زمين لرزه اصلي به يك حد معمولي افزايش يافته است  .

 

14- تغيير در سرشت لرزه خيزي .

تغيير بي هنجار درسرشت لرزه  خيزي يك منطقه  مي تواند نشانه اي از در پيش بودن زمين لرزه اي قوي باشد . افزايش بي هنجار در تعداد زمين لرزه هاي كوچك مي تواند به رويداد يك زمين  لرزه بزرگ تغيير گردد . يكي از پيش گويي هايي كه به نظر مي رسدموفق بوده است .پيش بيني يكي از پس لرزه هاي بزرگاي موج سطحي شش بعد اززمين لرزه 1976 منطقه  فريولي ايتاليا است . بر پايه اين پيش  بيني موجب گرديد كه مسئوولان شهر به مردم هشدار دهند و آنها را از سكونت در ساختمان هاي ضعيف برحذر دارند . همچنين به افزايش بي هنجار تعداد ماهانه زمين لرزه ، حدود 5/1 سال پيش از زمين لرزه هايچنگ چين  با بزرگي 3/7 درسال 1975 به عنوان پيش نشانگر لرزه خيزي براي پيش بيني اين زمين لرزه مي توان اشاره  نمود .

 

15- تغييرات ژئو مغناطيسي و ژئوالكتريكي .

شواهد نشان مي دهد كه پاره اي از ويژگي هاي زمين  از قبيل ميدان مغناطيسي و مقاومت ويژه الكتريكي پيش از رويداد زمين لرزه ها به گونه اي بي هنجار تغيير مي كند . اطلاعات نشان مي دهند كه قبل از زمين لرزه 28 نوامبر 1974 هوليستر كاليفرنيا يك افزايش حدود يك گاما درميدان مغناطيسي زمين صورت گرفته است . بررسي برخي از زمين لرزها در چين ، ژاپن و آمريكا و روسيه نشان داده است كه مقاومت ويژه الكتريكي قبل از رويداد زمين لرزه كاهش مي  يابد هر چند كه اين امر مستلزم بررسي ها و تجربه هاي بيشتر است . بسياري از پيش نشانگرهاي ديگر از قبيل تغييرات گراني هدايت حرارتي و راديو اكتيو و خواص مختلف لايه هاي زمين و آب شناسي  ( تغيير درفشار ، آهنگ جريان ،  رنگ ويا غيره  ) پيش از رويداد زمين لرزه ها از جمله  پيش نشانگرهاي مهم محسوب مي گردند .

 

16- علم نقشه برداري همراه با فن آوري سيستم موقعيت جهاني (GPS )

علم نقشه  برداري همراه با فن آوري سيستم موقعيت جهاني (GPS) مي تواند تا حدودي حركات پوسته هاي زمين رامنصه ظهور رسانده و تغيير غير طبيعي را اعلام كند.

استفاده از ايستگاه هاي GPS   با درنظر گرفتن ويژگي هايي از قبيل انجام مشاهدات هم زمان ،  وسعت زياد منطقه تحت پوشش وسرعت بالاي دريافت و تحلل  اطلاعات از يك سو و دقت بالاي آن ( يك ميلي متر در يك كيلومتر ) از سويي  ديگر ، امري بديهي به نظر مي رسد و   گواه اين مدعا برداشت هاي اطلاعاتي  24 ساعته از بيش از 300 ايستگاه دايمي GPS مستقر درسراسر جهان است كه علاوه بر تعيين موقعيت دقيق ماهواره ها وسرعت  آنها ، پارامترهاي  دوران زمين و غيره و با دانستن اين امر كه هر چند ايستگاه  روي يك صفحه تكتونيكي قرار دارند ، مي تواند در تعيين حركات پوسته اي زمين نقش ايفا كند .

از سويي ديگر اين نكته  را نيز بايد درنظر داشت كه اگر حداكثر نسبت تغييرات وجهت دريك دوره زماني مشاهدات ازمقدار مشخصي تجاوز كند ، احتمال وقوع زلزله بين يك تا 6 ماه آينده وجود دارد ، بنابراين تغييرات درشبكه هاي سه بعدي كه مثلثي شكلند

ورئوسشان ايستگاههاي ثابت GPS هستند ، اگر از PPM   10 (Part per million – يك در ميليون ) كه مقدار طبيعي جابه جايي صفحات زمين است بيشتر شود ، احتمال وقوع زلزله اي با قدرت بيش از 6 ريشتر درماه هاي آتي درمنطقه مورد مطالعه وجود دارد .

با قدرب بيش از 6 ريشتر درماه هاي آتي درمنطقه مورد مطالعه وجود دارد .

جالب است  كه جزيره  سوماترا به خاطره زلزله  9/8 ريشتري اخير بيش از 30 متر جابه جا شده است . استفاده   از اين روش كه در ژاپن به واسطه وضعيت زلزله خيزي فوق العاده اش در صدر توجهات قرار گرفته باعث شده تا في المثل در بهار سال 2003 با تغييرات  غير طبيعي در مركز اين كشور جزيره اي ، زلزله اي در اواخر بهار پيش بيني شود كه اتفاقا ، اتفاق افتاد .

پس از ايجاد شبكه هايي با رئوس دايمي GPS  كه تعداد شان با توجه به گستره پراكنندگي زلزله مي تواند متغير باشد وتحليل روزمره اطلاعات آنها و مقايسه با صفحات جانبي به خصوص بعد از زلزله  اخير سوماترا كه علاوه  بر تغيير وضعيت دوراني زمين ، تمامي صفحات تكتونيكي  جهان را تحريك كرده – دريك پيش بيني تماما علمي زلزله موثر است.

 

17- ساخت دستگاهي كه مكان و زمان زلزله را  5 ساعت قبل از وقوع اطلاع مي دهد

رم – دانشمندان فيزيك  هسته اي ايتاليا مي گويند دستگاهي  ساخته اند كه قادر است مكان و زمان زلزله ها را 4 تا 5 ساعت پيش از وقوع آن اطلاع دهد .

پرفسور روبرتوبتيستون استاد فيريك هسته اي دانشگاه  پروجا رهبري گروه سازنده  اين دستگاه را بر عهده داشته است واين گروه اين دستگاه را لاتزيوسيراد نام نهاده اند و قرار است تا پايان ماه فوريه  ( بهمن ماه   ) به سوي پايگاه فضايي بين المللي پرتاب شود .

روبرتو ويتوري فضا نورد ايتاليايي قرار است درماموريت آتي خود اين دستگاه را در فضا آزمايش كند .

گفته مي شود نتايج آزمايشهايي كه روي اين دستگاه در آزمايشگاههاي موسسه فيزيك هسته اي ايتاليا انجام گرفته كاملا موفقيت آميز بوده است .

پرفسور بتيستون گفت اين دستگاه جستجو گر ذرات الكترومغناطيسي بر پايه سيليس است كه مي توان از طريق آن از تغييرات ميدان مغناطيسي زمين و به تبع آن مكان وزمان وقوع زلزله مطلع شد .

 

18-تلاش دانشمندان براي پي بردن به ارتباط طوفانهاي الكترومغناطيسي وزلزله

محققان فرانسوي تلاش مي كنند به كمك ماهواره 130 كيلويي كه به فضا ارسال كرده اند گامي موثر به سوي پيش بيني زلزله بردارند .به نوشته مجله  آلماني اشترن ، سازمان فضايي فرانسه اين ماهواره 130 كيلويي را با هزينه هفده ميليون يورو وبا مشاركت 35 گروه پژوهشي از سراسر دنيا از جمله كشورهاي ژاپن ، آمريكا وهندساخت و در پايان ژوئن گذشته به فضا پرتاب كرد .

اين ماهواره با الهام از يكي از الهه هاي يونان باستان ديميترنام گرفته است . قرار است اين ماهواره طوفانهاي الكترومغناطيسي درفضاي يونسفر جو زمين را ثبت كند تا دانشمندان با بررسي آنها به نتايج و راهكارهايي براي پيش بيني احتمالي زمان وقوع يك زلزله  قريب الوقوع دست يابند . پيش بيني مي شود اين ماهواره در دو سال آينده چهارصد زمين لرزه احتمالي با قدرت حداقل پنج ريشتر را اندازه گيري علمي كند . ماهواره ديميتر مي تواند درمدار زمين با زير نظر گرفتن طوفانهاي الكترومغناطيسي كه تقريبا در 60 كيلومتري فضاي يونسفر زمين تشكيل مي شوند به  دانشمندان در پي بردن به رابطه احتمالي اين طوفانها بازمان وقوع زلزله كمك كند .

در آزمايشهايي كه ژئوفيزيكدانان تاكنون انجام داده اند مشخص شده است با نخستين شكاف كوچك درپوسته زمين ميدانهاي الكتريكي تشكيل مي شود اما با اين وجود دانشمندان هنوز نتوانسته اند وقوع اين پديده را در فضا نيز ثابت كنند .

گفتني است ژئوفيزيكدانان تا كنون در دو مورد پيش از وقوع زمين لرزه هاي با ريشتر بالا همچون زمين لرزه 3/8 ريشتري ماه مه سال 1960 درشيلي ونيز زلزله سال 1946 در آلاسكا توانستند آثاري از  وقوع طوفانهاي الكترومغناطيسي را در فضاي نزديك يونسفر زمين اندازه گيري كنند وبه ارتباط احتمالي بين اين طوفانها وزلزله هاي بعد از آن پي ببرند .

 

19- اكتشافات علمي درعمق پنج هزار متري زمين

دانشمندان چيني براي نخستين بار درعمق چهار هزار و 501 متري زمين در حال اكتشاف علمي هستند .

روزنامه (( مردم)) ارگان حزب كمونيست چين نوشت كه دانشمندان چيني براي اين منظور حفره اي به عمق چهار هزارو 501 متر دربخش ((دونگ هاي )) استان (( جيانگ سو )) ايجاد كرده اند .اين گزارش مي افزايد كه طرح حفر  زمين همچنان ادامه دارد وبه عمق پنج هزار متري خواهد رسيد.

اين نخستين بار است كه چين دراين عمق در داخل  زمين اقدام به اكتشافات علمي 

 مي كند .

كار حفر اين حفره  بزرگ در داخل زمين از سال 2001 ميلادي آغازشد وتا كنون ادامه داشته است .

 برنامه هاي حفاري علمي يكي از مهمترين طرح هاي علمي چين در چارچوب برنامه پنجساله اين كشور   محسوب مي شود و دولت براي اين منظور ميليون ها دلار  سرمايه گذاري خواهد كرد .

 

20- تلاش زلزله شناسان براي پيش بيني زمان وقوع زلزله

زلزله شناسان دانشگاه كاليفرنياي آمريكا به رغم قابل پيش  بيني نبودن زمان دقيق وقوع زلزله ، توانستند دست كم پيش بيني نسبتا صحيحي از زمان وقوع زمين لرزه در طول يك دوره ده ساله ارائه دهند . به نوشته نشريه علمي (( ويسن شافت )) آلمان ، دو دانشمند زلزله شناس اين دانشگاه با طراحي يك تقشه مشخص كننده مناطق پرخطر و زلزله خيز در ايالت كاليفرنيا وفق شدند مناطق و محدوده هايي كه شدت وقوع زلزله احتمالي در آن ها پنج ريشتر يا بالاتر است ، در محدوده  زماني سال هاي 2001 و 2010  شناسايي كنند .

از آن زمان ، تاكنون 16 زلزله با قدرت پنج ريشتر وبالاتر دراين ايالت به وقوع پيوسته است كه آخرين آن در هجدهم سپتامبر رخ داد وبه جز يكي ، مابقي يعني پانزده زمين لرزه ديگر درنقشه اين دو پژوهشگر پيش بيني شده  بود . گفتني است ، آن ها درتهيه اين نقشه   ازمدل هاي رايانه اي كه ارتباط بين  زلزله هاي قبلي با آينده رانشان مي داد ، استفاده كردند .براي اين كار اين دو زلزله شناس تمامي اطلاعات وقوع زمين لرزه درمحدوده ايالت كاليفرنيا را از سال 1932 به مدل خود وارد كردند . مزيت نقشه نمايش دهنده نقاط زلزله خيز در مقايسه با پيش بيني هاي غير قابل اعتبار ارزيابي كشش پوسته گسل هاي زمين ويا عملكرد اشتباه لرزه نگار هاي رايانه اي آن است كه اين نقشه چيزي بيش از تركيب اطلاعات نقاط پرخطر است ، زيرا اين نقشه به عنوان بخشي ازيكي از طرح هاي (( ناسا )) در پيش بيني زمين لرزه از اطلاعات سامانه تعيين موقعيت جهاني موسوم به (( جي . پي . اس)) ونيز محاسبات ماهواره اي برخوردار است . شايان ذكر است ، تنها پيش بيني زلزله اي كه اين دو دانشمند از دست داده اند ، مربرط به زلزله پانزدهم ژوئن سال 2004 در درياي مجاور جزيره (( سن كلمنته )) بود كه به گفته  آنها داشتن  اطلاعات اشتباه از اين منطقه باعث شده بود كه اين حوزه در زمره مناطق پرخطر كاليفرنيا قرار نگيرد.

 

21 – پيش بيني زلزله

دانشمندان  هنوز هم بر اين عقيده اند كه براي گسترش طرق پيش بيني زلزله با بررسي هاي سيستم طيفي اعلام خبر كه مثلا  تعداد زيادي از حيوانات بدان مجهزهستند ، اميدوارند كه موفقيت هاي شاياني به دست آورند .درميان حيوانات مخصوصا ماهي از اين جهت خيلي مورد توجه است .زيرا پرده غشايي گوش ماهي كه اصوات را ضبط مي كند ، دربرابر تكان هاي زلزله 10 برابر حساس تر از دستگاه هاي نصب شده در پايگاه هاي   زلزله نگاري است . چنانچه يكي از گروه هاي تحقيقاتي به نام (( موسسه مطالعاتي درباره حيوانات ))با همكاري موسسه ژئو فيزيك در تقيد از اين پرده غشايي گوش ماهي يك نوع غشاي مصنوعي كائوچويي درساختمان گيرنده دستگاه هاي زلزله سنج به كار برده است كه  نتايج مطلوبي از آن حاصل شده  و از اين پس گروه تحقيقاتي مذكور به طور مداوم   مطالعات خود را در مورد ساير حيوانات هم ادامه مي  دهد .

درسال 1966 ميلادي تقريبا يك ساعت قبل از اولين زمين لرزه تاشكند يك آموزگار مدرسه مشاهده كرده بود كه تعداد بي شماري مورچه آذوقه خود را برداشته وبه جاي ديگر كوچ مي كردند .در بهار وتابستان  همان سال نيز اغلب نگهبانان باغ وحش قبل از وقوع زلزله از اينكه حيوانات در قفس هاي خود آرام نمي گرفتند دچار تعجب وناراحتي شده بودند .با اين روند شايد با مطالعات بيشتر در آينده اي نزديك يا كنترل رفتار حيوانات بتوان زلزله راپيش بيني كرد .

 

22- روش جديد پيش بيني زلزله

دانشمندان آمريكايي سيستم جديدي رامعرفي كرده اند كه اميدوارند بتوانند به كمك آن

دقت در پيش بيني احتمال وقوع زلزله را در بلند مدت بهبود بخشند . به گزارش ايسنا ، درطرح ارائه شده درنشست سالانه اتحاديه ژئوفيزيك آمريكا ، محققان  از روش جديدي خبر دادند كه در آن از تركيب اطلاعات ثبت شده زميني شناختي با سيستم رديابي

(GPS  سيستم اسقرار جهاني )   براي كمك به ارزيابي خطر زلزله استفاده مي شود . كاج جانسون ،  متخصص ژئو فيزيك  از دانشگاه اينديانا در آمريكا در اين زمينه اظهار داشت : اين روش ، واقعي ترين الگويي است كه تا كنون طراحي شده و سيستمي است كه مردم  سالها به دنبال آن و خواستار آن بوده اند و به مفهوم مرحله اي جديد در پيش بيني زلزله است .                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

23- استفاده از مارها براي پيش بيني زلزله

چين يك سامانه پيش بيني زلزله ابداع كرده است كه در آن از رفتار غيريزي اين حيوانات در آستانه وقوع زمين لرزه بهره گرفته شده است .

به گزارش پايگاه اينترنتي رويترز ، اداره زلزله درنانينگ مركز منطقه خود مختار گوانكسي در جنوب چين ، با تركيبي از فناوري جديد وغريزه طبيعي مارها اين سامانه را ابداع كرده است .

به نوشته روزنامه چايناديلي ، كارشناس اين اداره از طريق دوربين هاي ويديويي كه به اينترنت باند پهن متصل است .رفتار  مارها را در يك مزرعه نگهداري مار زير نظر دارند . اين دوربين ها 24 ساعت شبانه روز كار مي كنند .

جيانگ وايسونگ مدير اين اداره گفت :‌از بين تمام موجودات زمين ، مارها بيشترين حساسيت را به زلزله دارند .

مارها مي توانند زلزله راسه تا پنج روز قبل از وقوع از فاصله 120 كيلومتري احساس كنند و با رفتار خود اين آگاهي رانشان دهند .

زماني كه زلزله اي در شرف وقوع است ، مارها از لانه هايشان حتي درسرماي زمستان بيرون مي آيند .

درمواقع بروز زلزله شديد حتي امكان برخورد مارها با ديوار هنگام فرار وجود دارد .

چين يك كشور زلزله خيز است كه بيشتر زلزله ها درمناطق دور افتاده روستايي رخ مي دهد .     

 

پيش بيني زمين لرزه ها

چيني ها

موضوع پيش بيني زمين لرزه ها تازگي نداشته و در حال حاضر نيز روي آن به كار مشغولند . درچين از زمان امپراطوري هان ، سونگ ، ياتانگ ، امپراطوري هاي چين از منجين مي خواستند زمين لرزه هاي بزرگ را پيش بيني كنند . چه در تصور مردم چين ، زلزله نشانه خشم خداوند نسبت به امپرطور است . ضمنا تاريخ چيني ها حكايت از آن دارد كه مرگ چندين امپراطور درست چند ماه بعد از وقوع زلزله هاي بزرگ اتفاق افتاده است به عقيده بعضي از چيني ها اين مسئله اتفاقي نيست . چنانكه مرگ مائو ( سپتامبر 1976) دو ماه بعد از زلزله مرگبار تانگشان ( 27 ژوئيه 1976) اتفاق افتاد .

بعد از تقريبا 15 سال و با به كار گيري از تمام روشهاي علمي جديد ، پيش بيني زمين لرزه ها موضوع روز است و فعاليتهاي زيادي روي آن انجام مي شود زيرا اصولا زلزله كشورهايي را تهديدي مي كند كه از توانايي علمي والايي برخوردار هستند .

مانند ژاپن ، چين ، مغرب ايالات متحده ، بخش آسيايي روسيه … و رؤساي اين ممالك . محققين كشور خود را وادار كرده اند كه در باره اين مسائل و مشكلات بينديشند و اين مسئله به اتحاد و تشريك مساعي واقعي محققين اين ممالك وابسته است . پيشرفتهايي كه در علوم زمين در طي 20 سال اخير حاصل شده آنچنان سريع و عميق است كه محققين اين بخش خود را تجهيز كرده اند تا در اين مبارزه خارق العاده سهيم باشند . بايد خاطر نشان كرد كه تمامي اين كوششها تا به امروز موفقيت زيادي نداشته و نمي توان با اطمينان زمين لرزه ها را پيش بيني كرد !

براي دستيابي به اين هدف مي توان از طرق مختلف اقدام نمود و حتي ممكن است بعضي ازحوادث قابل پيش بيني باشد بنا براين نبايد به هيچ وجه نا اميد شد .

يونا ني ها

در اين ميل دارم بعد از قضيه چيني ها ، از واقعه يوناني ها هم كه روزگاري در اوج درخشش بود صحبت كنم . يك فيزيك دان يوناني بر اساس اندازه گيريهاي الكتريكي زمين اقدام به پيش بيني زلزله ها كرد . اين روش به نظر ساده است . نظريه پردازان الكتريسيته دروني زمين اين روش را غير ممكن مي دانند . در نتيجه يك كميسيون بين المللي در يونان راجع به اين قضيه تشكيل شد كه متسفانه فقط يك ژئوفيزيك دان خبره و معروف در آن حضور داشت . كميسيون فوق روش مذبور را مورد تاييد قرار داد و سرانجام مقاله علمي مربوط به آن منتشر شد . مقاله مزبور به وسيله خوانندگان مجله به علت فقدان مدارك علمي مورد انتقاد شديد قرار گرفت . ناشر مجله مقالات تمام منتقدين را منتشر كرد . اگر چه اين تصميم غير عادي به نظر مي رسد ولي عاقلانه بود . به اين ترتيب محيط متشنج و پر مجادله اي به وجود آمد . در اين ايام تمام خبر نگاران بر اين عقيده بودند كه روش مذبور از نطر علمي (( اسرار آميرز ))‌ بوده زيرا با شواهد معمولي الكتريسيته درون زمين مطاقبت نداشت و ممكن بود ((پيشگوئيها)) به علت زياد زلزله ها يونان و تعداد اندك زلزله ها پيشگويي شده كاملا اتفاقي باشد . با شركت ساير دولتها در اجراي اين برنامه تودجه هنگفتي به آن تعلق گرفت بدون انكه نتايج روشني از آن بدست آيد و يا هيچ گونه ضمانت علمي داشته باشد . از نظر تمام متخصصين توضيحات تئوريك كا شفين اين روش ناصحيح و غلط است .  آيا بين علائم الكتريكي خبر دهنده و زلزله ها رابطه اي وجود دارد ؟ شايد خوش بيني عده اي و سخت گيري عده ديگر هنوز زود باشد . بنابراين بايد منتطر آينده باشيم …

پيش بيني زمين لرزه

با آگاهيهايي كه از تمام آزمايشها ، كوششها و پيشگوئيهاي موفق و ناموفق دراختيار داريم بهتر است به جاي پيش بيني احتمالي ، پيش بيني واقعي تدوين كنيم .

اگر چه روشي وجود ندارد كه بر اساس آن بدون اشتباه از چند روز قبل وقوع زلزله اي با بزرگي مشخصي را در ساعت و محل معين پيش گويي كنيم در اين صورت آيا بايد از پيش بيني صرف نظر كنيم ؟

ما تاكنون فهميده ايم كه زلزله ها بر روي گسلهاي فعال و برخي از مناطق خاص اتفاق مي افتند . نقشه برداري و بررسي اين گسلها و مناطق به ما امكان مي دهد تا  منطقه هاي خطر دقيقا مشخص شود .

ضمنا به كمك روش تاريخ وقفه ها و حد فاصل رجعتها ، مي توان محلهاي آسيب پذير بعدي را تخمين زد . اين روشها هر سال تكميل تر شده و تاثيرات خود را آشكار مي سازند. در پيش بيني زلزله ها ، به طور كلي مي توان گفت كه در بعضي از موارد هنگامي كه تعداد دستگاه هاي زلزله سنج كافي و در محلهاي مناسب مستقر شده باشد مي توان اميدوار بود كه اعلام خطر با موفقيت احتمالي توأم باشد . مانند حالتي كه تعداد زلزله هاي محلي ناگهان به نحوه بي سابقه اي زياد شود و يا هنگامي كه حركات بالا زدگي يا فرونشستن زمين از حدي تجاوز نمايد . معذالك بايد خاطر نشان كرد كه موارد فوق در همه جا صدنق نمي كند چنان كه تخليه شهر كانتون به علت افزايش ناگهاني تعداد زلزله ها كار بيهوده اي بود و يا در سال 1976 علي رغم بالا آمدن زمين به ميزان 80سانتيمتر در زندگي گسل سان آندرياس در پالم دال زلزله اي به وقوع نپيوست .

نكات فوق مبين آن است كه در حال حاضر پيش بيني زلزله ها در گرو تشخيص علائم است . تشخيص علائم مزبور در حدي است كه پزشكان قرن 18 و يا 19 ( نه قرن پانزدهم ) در مقابل بيماري و تشخيص امراض نسبت به امروز داشتند . بنابراين از نظر تشخيص علائم به مطالعه بيشتر نيازمنديم . تنها بر اساس بعضي از علائم و برخي شواهد كه در گذشته اتفاق افتاده است و به كمك بررسي تاريخچه هاي محلي ، احتمال وقوع يك زمين لرزه كمابيش شديد و نيز درجه بزرگي آن را مي توان حدس زد . ولي بر خلاف پزشكي قرون گذشته ، متاسفانه با وجود آن كه تعداد زلزله هاي ساليانه زياد است ( بيش از 3000 زلزله با بزرگي بيش از 5 ) ، تشخيص علائم بر اساس تعدادي شواهد اندك استوار است . بنابراين با اشكال مي توان كاتالوگي تهيه كرد . ولي آنچه كه اجراي كار را محدود مي كند عبارت ازآن است كه تنها 5يا10 درصد ازمناطق فعال زمين با وسايل و دستگاهاي مدرن مورد مطالعه قرار مي گيرند و در نتيجه در بيشتر موارد امكان انجام كارهاي دقيق فراهم نمي باشد . به علاوه بايد از مشاهدات متفرق كه غالبا واقعي بوده يعني بعد از موقوع زلزله ها به دست آمده است راضي و خشنود بود هرچند كه اين كار دسترسي به هدف را محدودتر مي كند .

ممالك مختلفي كه از زلزله زيان ديده اند همگي تفريبا به يك طريق عكس العمل نشان مي دهند : اين كشورها وقتي از نظر علمي خود كفا بوده در ضمن امكانات مالي داشت باشند تعدادي از دستگاههاي قابل اندازه گيري را در مناطق مورد تهديد به صورت شبكه مستقر مي كنند ، اين دستگاها عموما در ايستگاهاي زميني ثابت با متحرك به طور پراكنده قرار دارند . گاهي آنها را در زير دريا مستقر مي كنند مانند ژاپن كه در اين كشور شبكه اي از زلزله سنجها از سواحل ((مراقبت)) مي نمايند . دستگاههاي اندازه گيري فوق عبارتند از انحراف سنجها كه به كمك آن حركات و انحراف خاك را اندازه مي گيريند ، مغناطيس سنج ها و بالاخره و دستگاههاي اندازه گيري الكتريكي به كمك ابزارها اطلاعات لازم بدست مي آيد و تطابق ها ي ممكن انجام مي شود و به اين ترتيب بررسيهاي آماري پي ريزي مي گردد .

آيا فردا براي تشخيص قاعده اي پيدا خواهد شد ؟ شايد !

آيا بر اساس شواهد و مشاهدات قرضيه اي به وجود خواهد آمد ؟‌آن هم شايد ! ما در اين مورد فاقد افكار روشن و فاقد جهت گيري تحقيقاني خاص هستيم يعني نميدانيم چه بايد بكنيم ؟امروز هيچ چيز در دست نداريم تا بدان وسيله ادعا كنيم چه زماني از اندازه فعلي بيرون مي آييم ؟ شايد اين موضوع تا فردا يا شايد تا صد سال ديگر ادامه داشته باشد ابن همان ترديد در تحقيقات صرف است كه بايد خوش بيني (( عملي )) شروع ولي به  جايي ختم نمي شود .

 وظايف فردي و همگاني قبل از وقوع زمين لرزه

وظايف فردي در جامعه در ارتباط با پديده زمين لرزه

هر فرد به عنوان عضوي از يك خانواده ويك جامعه در ارتباط با زميت لرزه وظايفي دارد كه اعم آنها به شرح زير است :

1-   رعايت مقررات صحيح ساختمان سازي ركن اساسي ايمني ما است . محل زندگي (ساختمان) بايد در برابر زمين لرزه مقاوم باشد . چنانچه در محل زندگي ما اين امر رعايت نمي شود در اجراي قوانين ساخت سازه مقاوم تلاش و همياري كنيم .

2-   از آنجا كه مدارس محل تجمع تعداد كثيري افراد خرد سال مي باشد . اصول ايمني در ساختمان مدارس از اهميت ويژه اي برخوردار است و اصول ايمني در ساختمان مدارس بايد رعايت شود . ساختمانهاي قديمي مدارس آسيب پذيرند از اين رو باز سازي مدارس و با انتقال مدارس به ساختمانهاي مقاوم در برابر زمين لرزه امري است كه در اين جهت هر فرد بايد كوشا باشد و از اين حركت پشتيباني كند :

3-   در كارهاي گروهي درارتباط با مقاوم سازي سازه ها آسيب پذير بايد شركت كنيم و خود را سهيم بدانيم .

4-   در مدارس ، مساجد ، وزارتخانه ها ، نماز جماعات درباره پديد زمين لرزه صحبت شود و دوره هاي آموزشي در سازمانها ( مثلا هلال احمر ، سپاه ، استانداري و …) برگزار گردد .

5-   از ساخت بر روي گسل ( شكستگي هاي سطحي زمين ) يا در حريم گسل پرهيز شود و سازه از ديدگاه خطر رانش زمين ونشست زمين بايد مصون باشد موضوعي كه قاعدتا بايد در جامعه جايگاه فكري پيدا كند و به آن عمل شود . طراحي ساختمان و نظارت بر اجرا از ديگر مسائلي است كه بايد هر فرد آن را در مد نظر داشته باشد .

 

وظايف فردي در خانه

1-   هر فرد موظف است خانه خود را از ديدگاه موصون بودن و نيز آسيب پذيري به طور دقيق بررسي (توسط خود يا فرد متخصص) بررسي كند نقاط ضعف ساختمان شناسايي شوند و در صورت امكان اقدام به تصحيح آنها بنمايد .

2-   آتش سوزي به هنگام زمين لرزه چيزي است كه به كرات به هنگام وقوع اين پديده مشاهده شده است . پاره شده است . پاره شدن لوله و شيلنگ گاز ونفت و جدا شدن اتصال ها عاملي اصلي آتش سوزي است از اين رو آبگرمكن ، بخاري ، اجاق و ديگر وسايل گازسوز و نفت سوز بايد توسط بست هايي در جاي خود محكم شوند .

3-   وسايل و اشياء سنگين كه هنگام زمين لرزه امكان سقوط دارند ( نظير كتابها ، دكر، گلدان هاي آويز ، لوسترهاي سنگين ، اشياء سنگين در قفسه هاي بالا ) بايد تغيير مكان داده شوند و يا در محل خود توسط بست محكم شوند و قفسه ها به طريقي ايمن به ديوار متصل گردند .

4-    به كرات ديده شده كه اجسام سنگين و وسايل خانگي بلند ( يخچال ، كمد ، كتابخانه ) به هنگام زمين لرزه واژگون شده اند . اين اشياء بايد در جاي خود استوار شوند . به هنگام وقوع زمين لرزه از چنين اشياء بايد در جاي خود استوار شوند . به هنگام زمين لرزه از چنين اشياء بايد فاصله گرفت . مصلحت در اين است كه در مناطق لرزه خيز از لوستر سبك استفاده شود و از گلدان هاي آويز به عنوان دكور زيبا صرف نظر كرد

5-   در مناطق لرزه خيز نبايد مواد شيميايي ، اسيد و ديگر مواد خطر زا در شيشه نگهداري شوند . با شكستن شيشه چنين مواد جاري شده و مسئله آفرين مي شوند.

6-    لوله هاي بخاري و شيرواني ها به هنگام تكان هاي زمين لرزه سقوط مي كنند . لذا با بازرسي امكان سقوط آنها را از بين ببريم .

7-   كولر نسب شده به ديوار منزل و گلدان و ظروف مواد غذايي در پشت پنجره ها در اثر ارتعاشات زمين لرزه سقوط مي كنند اين گونه اشياء بايد در جاي مناسب قرار گيرند .

8-   به هنگام تعمير ساختمان آئين نامه ساختماني در مد نظر گرفته شود .

9-   نزديكترين محل امداد ( درمانگاه ،‌ آتش نشاني ،‌ پاسگاه پليس و …) قبلا شناسايي شود .

10-          واقعه زمين لرزه صحنه سازي و تمرين شود و راجع به آن صحبت گردد .

 

وظايف فرد به عنوان سرپرست خانواده

1-   مكان هاي ايمني خانه را مشخص كنيم و با افراد خانواده در باره اين مكان هاي امن بحث شود .

2-   روش هاي ايمني و رفتاري و پيشگيري توسط افراد خانواده براي وقوع يك زمين لرزه فرضي تمرين شوند .

3-   نحوه قطع برق ، بستن شير گاز ونفت و نظاير آن توسط افراد خانواده تمرين شود ، بدين نحو از عامل مهم خطر آفرين (آتش سوزي) جلوگيري مي شود .

4-   آموزش كمكهاي اوليه براي تمام افراد خانواده الزامي است . وسايل كمكهاي اوليه در جاي معين در دسترس افراد خانواده باشد . به هنگام وقوع زمين لرزه به دليل هجوم مردم به درمانگاهها مراجعه مشكل و عملا غبر ممكن است .

5-   وسايل ضروري زير بايد در مكان معين نگهداري شوند و در دسترس افراد خانواده باشند : راديوباطري دار ،‌ كفش راحتي (چند جفت) ، چاقو(چند منظوره) ، سوت ، فندك ، كبريت ، چراغ قوه ، پتو و ملحفه (چند عدد) صابون و ظروف كافي ، جعبه وكمكهاي اوليه ، بيل و كلنگ كوچك ، آب و كنسرو براي دوسه روز ، مقداري پول، چند متر طناب دستمال كاغذي ، لباس گرم ، مواد شوبنده و ضد عفوني كننده .

6-    محل خواب افراد خانواده بايد به دور از پنجره ، در شيشه اي ، آينه و زير لوستر باشد . در مسير راههاي خروج و راهرو بايد اشياء قرار نگيرند .

7-   راه رفتن در خانه به هنگام شب بدون روشن كردن چراغ تمرين شود .

8-   يك يا چند كپسول اطفاي حريق در مكانهاي معين در خانه نگهداري شوند .

9-   محل خروجي اظطراري در برج ها ، زنگ هاي خطر ، كپسولهاي اطفاي حريق از قبل شناسايي شوند .

10-          در صورت امكان از مايه كوبي و واكسيناسيون افراد خانواده غافل نباشدم . در صورت وقوع زمين لرزه و جراحت مايه كوبي از قبل ، از ابتلا به بيماري ها جلوگيري مي كند .

11-          باك بنزين اتومبيل خود را هميشه پر نگهداريم و اتومبيل را در مكاني قرار دهيم كه گرفتار نشود .

12-          راههاي خروج از شهر را قبلا شناسايي كنيم . در صورت وقوع يك زمين لرزه بزرگ پس از چندين ساعت ماندن در شهر به علت بوي تعفن جنازه ها غير ممكن مي شود .

13-          با افراد خانواده در مورد زمين لرزه و خطرات آن ونحوه مقابله بحث و گفتگو شود .

وظايف فردي و افراد خانواده به هنگام وقوع زمين لرزه

1-    قبل از هر چيز خونسردي را حفظ كرده و افراد خانواده را تشويق به آرامش كنيم .

2-    از مكانهاي با احتمال سقوط اشياء درو پنجره شيشه اي و آينه فاصله بگيريم .

3-   در صورت عدم وجود امكان فرار ، زير ميز زير ، زير تختخواب ، ميان چهارچوب (قاب هاي) محكم درب و يا در گوشه اي به دور از اشياء شيشه اي ( درو پنجره ، لوستر ) پناه بگيريم (تا پايان تكان هاي شديد ) .

4-    در صورت زندگي در طبقات بالاي ساختمان مصلحت است كه از خانه بيرون نرويم ودر خانه پناهگاه مناسب جستجو كنيم . به طرف راههاي خروجي هجوم نبريم زيرا ممكن است پلكانها شكسته و يا توسط افراد مسدود شده باشند . استفاده از آسانسور به صلاح نيست در آشپزخانه از يخچال ، چراغ گاز ، ماشين لباس شوئي و قفسه هاي ديوار بايد فاطه گرفت .

5-   به هنگام زمين لرزه فقط در فكر نجات جان خود وافراد خانواده باشيم . به اشياء قيمتي و جمع آوري آنها نپردازيم ( طلا ، زيورآلات ، اجناس قيمتي و …)

6-    بچه ها در مدرسه به طرف در هجوم نبرند ، در زير ميز تحريرها پناه بگيرند .

7-   در فروشگاههاي بزرگ به طرف درب هاي خروجي هجوم نبريم در جاي خود مكان امن جستجو كنيم .

8-   در خارج ساختمان از ديوارها و پيرهاي برق و ساختمانهاي بلند و بالكن ها فاصله بگيريم . چنانچه در ساحل دريا هستيم فوري ساحل را ترك كرده و به نقطه مرتفعي برويم (خطر امواج دريا) .

9-    اگر در سالن اجتماعات ، سينما ، سالن ورزشي هستيم در جاي خود بمانيم و با دست ها از سر خود محافظت كنيم و منتظر پايان تكانها بمانيم .

10-          اگر در اتومبيل هستيم در امن ترين مكان (مكان باز و بدور از ساختمان ) توقف كنيم .

وظايف فردي و افراد خانواده پس از وقوع زمين لرزه

1-    به علت شكستن شيشه ها و وجود آوار با دمپايي (كفش) حركت كنيم .

2-    دريافتن زخمي ها و يا گرفتار زير آوار كمك كنيم . در صورت آسيب شديد نبايد فرد زخمي را حركت داد .

3-   وسايل برقي ، گازي ، لوله هاي آب وكابل هاي برق را بازديد كنيم در صورت بوي  گاز فوري شير اصلي گاز را بسته و فيوز برق را قطع كنيم . از سيگار كشيدن ،كبريت زدن روشن كردن كليد برق اكيدا پرهيز كنيم .

4-   تمام اتاق ها را بررسي كنيم شايد نفت و مواد آنش زا جاري شده باشند .

5-   در صورت قطع آب ، از آب گرم كن و آب مخزن سيفون توالت و قطعات يخ استفاده شود .

6-    از مواد غذايي رو باز استفاده نشود . آب را از صافي (پارچه) عبور داده و مصرف كنيم .

7-   از تلفن استفاده نكنيم ترافيك تلفني در امر كمك رساني اختلال به وجود مي آورد.

8-   با دقت درب قفسه ها و گنجه ها را باز كنيم و محتويات آنها را وارسي كنيم .

9-   مواظب پس لرزه ها باشيم ، برخي پس لرزه ها مخرب هستند .

10-          راديو باطري دار تمام مدت روشن با شد و به دستورات ستاد حوادث غير مترقبه عمل كنيم .

11-          از رفتن به مناطق آسيب ديده براي كمك يا تماشا خود داري كنيم مگر مسؤلين ستاد چنين همكاري را طليب كنند .

مرور كلي زمانه زلزله چكار كنيم ؟

  - مراقب اطراف خود باشيد . در جاي امن پناه گيري كنيد و در همانجا بمانيد .

-         با دقت به اطراف خود توجه كنيد ، مراقب باشيد از پنجره ها قفسه هاي كتاب ، بوفه هاي شيشه اي ، قاب ها و آينه هاي سنگين ، لوسترهاي آويزان هرچيزي كه احتمال سقوط دارد دوري كنيد .

-          يك مكان امن نظير چارچوب در ، زير ميز محكم غير شيشه اي و… پيدا كنيد و پناه بگيريد . اگر ميز حركت كرد با آن حركت كنيد .

الف ) اگر در ساختمان بلند قرار داريد :

سر خود را با دستهايتان بپوشانيد و يا اگر نزديك ميز هستيد در زير آن پناه بگيريد . هرگز از آسانسور استفاده نكنيد .

 ب) اگر در خارج لز منزل هستيد :

به طرف فضاي وسيع حركت كنيد به جايي كه از درختان ، تابلوهاي مغازه ها ، تيرها و چراغ برق دور باشيد .

پ)‌اگر در ساختمان يا مغازه شلوغ هستيد :

از قفسه هاي حاوي مواد كه امكان سقوظ دارند ، دوري كنيد و در جاي امن پناه بگيريد .

ت) اگر در پياده رو روي باريك كنار ساختمان هاي بلند قرار داريد :

در قسمت راه ورودي يا خروجي ساختمان پناه بگيريد و از آجرها ، شيشه ها ، تابلو ها و ساير آوار ريختني خود را محافظت نماييد .

ث) اگر در تاتر يا سينما قرار داريد :

به روي صندلي خود بشينيد و به كمك دستهايتان از سرو گردن خود محافظت نماييد و تا زماني كه لرزش زمين ادامه داردصندلي خود را ترك نكنيد .

ج) اگر در ماشين هستيد:

از رلننده بخوتهيد ماشين را به طرف راست جاده به دور از سيم هاي برق و سايرخطرات متوقف كند تا زماني كه زمين حركت دارد در مانشين بمانيد .

ح) اگر در كلاس درس هستيد :

به زير نيمكت يا صندلي برويد و پايه ها را محكم بگيريد يا در چهار چوب در و يا در كنار ستون پناه بگيريد .

 

          جعبه كمكهاي اوليه داروها و وسايل مورد نياز   -  (جعبه كمكهاي اوليه )

الف)داروها                     خواص درماني                       ب) وسايل

1- كپسول آموكسي سيلين          ضد عفونت (چرك)               1- قيچي

2- قرص استامينوفن          مسكن و ضد درد           2ـ پنس انبري و                                                                                                                         3- قرص متوكلوپراميد                ضد تهوع                              

4- قرص دي فنوكلاستيك           ضد اسهال                          3- گاز استريل

5- قرص بيزاكوديل                    ضد ييوست                    4- باند بزرگ و كوچك

6- محلول الكل سفيد يا صنعتي    ضد عفوني كننده                  5- باند الاستيك

7- كرم روغن كبد ماهي             درمان سوختگي ها        6- پارچه سه گوش بزرگ  

8- پماد تتراسايكلين                 درمان بريدگي و زخمها    7-پارچه سه گوش کوچک

9- پماد جنتا مايسين                ضد عفونت زخمها                  8- پنبه هيدروفيل

10- مايع ساولن                       ضد عفوني كننده       9- نوار چسب يا چسب زخم

11-قرص آنتي هيستامين           ضد حساسيت            10-ليوان و قاشق چايخوري

12- پودر الكتروليت(او-آر-اس)    كم آبي و املاح بدن            11- آبس لانگ چوبي

13-قرص مولتي ويتامين     جبران كمبود ويتامين    12- وسايل تخته شكسته بندي

14-محلول شستشوي چشم     ضد عفوني كننده    13- صابون و حوله و خمير دندان

15- پودر جوش شيرين             موارد خاص                          14- دستكش

16-محلول آمونياك                  محرك تنفسي                      15- كيسه آب گرم

17- سرم قندي                       موارد ضروري                       16- چراغ قوه

18- سرم نمكي                       موارد ضروري                 17- تورنيك(شريان بند)

19- سرم قندي و نمكي             موارد ضروري                       18-سنجاق و كيف  

20- تنطوريد تازه تهيه شده        ضد عفوني كننده                   19- طناب نازك

21- قرص تصويه آب                 موارد ضروري                      20- تب نما(ترموتر)

22- قرص بلادونا پي بي             ضد دل درد                        21 – فندك كبريت

23- آسپرين  مسكن                                          22-سرنگ 2سي سي و 5 سي سي

24قرص سرماخوردگي بزرگسال   ضد سرما خوردگي                  23- تيغ اره مخصوص     25آمپول(ديپرون يا پيروكسيكام)  ضد درد                                     بريدن سر آمپول

                                                                   24- قوطي مخصوص نگه داري آب        -                                                                         راديو كوچك (جيبي)

 

 به همراه داشتن – کتاب کمک های اولیه ( آموزش و فراگیری مطالب آن)

 

روشنايي هاي ناشي از زلزله

اولين تحقيقات در مورد روشنايي هاي ناشي از زلزله را در ابتداي سال 1930 دو زلزله شناس ژاپني توراهيكوترادا و كين كيت موسيا انجام داده بودند ، كه به وسيله چالرزدويسون در 1937 توصيف شد .

موسيا از زلزله آديوپنين سولا كه در 30نوامبر1930 اتفاق افتاد حدود 1500 گزارش جمع آوري كرده بود .

 

گزارشات دويسون :

اغلب بيننده هاي نور ناشي از زلزله گفته اند كه آسمان مثل يك صفحه مشتعل روشن شده بود و تقريبا تمام آنها قبول دارند كه زمان يك فلاش دوربين عكاسي بيشتر از آن روشنايي بود كه در شرق خليج توكيو ديده شد . نور شبيه تيغ سپيده دم از يك نقطه در افق منشعب شده بود پرتوها و ستون هايي از نور در محل هاي مختلف ديده شده بودند ، چند بيننده آنها را به نور افكن و ديگران به رعد و برق و يا نور حاصل از انفجار نارنجك يا شهاب شبيه كرده بودند . بعضي ها گفته اند كه تكيه ابرهاي جدا از هم نوراني شده بودند يا يك نور قرمز رنگ در آسمان ديده شده بود . روشنايي در فاصله 50 مايلي شرقي ، حدود 70 مايلي شمال شرقي و بيش از 40 مايل به ظرف غرب نسبت به مركز زلزله ديده شده بود واصح ترين موقع در طي عمل شوك زلزله بوده اما قبل و اندكي بعد از زلزله نيز ديده شده است . يك سال بعد از زلزله آديو آقاي موسيا پديده نور افشاني را با توجه به چهار زلزله ديگر در ژاپن كه نور آنها را 26 بيننده قبل از زلزله و 99 نفر در طي زلزله و 22 نفر بعد از زلزله ديده بودند مطالعه كرد . در تلاش براي توضيح اين پديده نوراني بايد دو چيز را به ياد داشت : اولا ممكن است در وقع زلزله مردم در اثر فشار عصبي تصورات نا درستي از آنچه كه ديده اند داشته باشند . ديگر آنكه آنها به طور طبيعي در موقع زلزله حساس مي شوتد و ممكن است به حوادثي توجه داشته باشند كه هيچ ارتباگي با زلزله ندارند .

پري بي يرلي در رساله خود در سال 1942 گزارشاتي از نور افشاني در دريا را ذكر كرده است . اين مشاهدات اهميت به خصوصي دارند چون اگر علت آن در دريا و خشكي مشابه باشد ، مشكل بيشتري در اينكه چطور اين چنين نورهايي ايجاد شده اند خواهيم داشت . نكته: يك مايل معادل 1609 متر و معادل 609/1 كيلومتر است .

 

نوشته هاي بي يرلي :‌

درست پس از پايان زلزله ژانويه 1922 در ساحل كاليفرنيا يكي از بيننده ها نور مشتعلي را در دريا مشاهده كرد كه ابتدا فكر كرده بود يك كشتي آتش گرفته است . در طي زلزله اكتبر سال 1926 در مركزخليج مونتري يك بيننده نوري مثل يك فلاش در دريا ديده بود كه شبيه يك جرقه الكتريكي بود .

در نوشت هاي بي يرلي آمده است كه حركت يك گسل ممكن است به مقدار كافي حرارت ايجاد كند كه بتواند باعث آتش سوزي شود . براي مثال درختان مشرف به گسل بعد از زلزله نورا در سال 1897 سوخته بودند . زمين لغزه هايي بعد از زلزله دره اونز در سال 1872 باعث آتش سوزي هايي در كوهها شده است . اما او نتيجه گرفت كه به ندرت مي تواند نورهاي مثل فلش در آسمان ايجاد كند . جديدترين عكس ها از روشنايي زلزله به وسيله يوتا كاياشي در طي زلزله هاي ماتسو شيرو در بين سالهاي 1965 الي 1976 در ژاپن جمع آوري شده بود . از 36 عكس حداقل 18 عدد آن را نمي توان به رغد و برق شفق ـ شفق بين الطلوعين ـ تشكيل قوس الكتريكي و روشنايي از دور نسبت داد فقط عكس هاي شناخته شده از روشنايي زلزله اط منطقه ماتسوشيرو هستند كه به وسيله يك دندان ساز بنام تي كوري باياشي گرفته شده بودند

ياشي شش خصوصيات درباره روشنايي زلزله ماتسوشيرو ذكر كرده است :

1ـ تنه اصلي نور افشاني يك نيم كره به قطر 20 تا 200 متر است كه با سطح زمين تماس دارد ، تنه سفيد رنگ ولي ممكن است انعكاساتي از ابرهاي رنگي شده باشد .

2ـ اغلب تشعشع 10ثانيه تا 2دقيقه بعد از زلزله ديده شده است .

3- روشنايي محدود به چند منطقه است ، كه اغلب آنها در قله كوه اتفاق مي افتد ، ولي در مركز سطحي زلزله ديده نشده است .

4- معمولا به دنبال تشعشع پارازيت راديويي ايجاد مي شود كه بيشترين آنها بين 10 تا 20 كيلو هرتز مي باشد .

5ـ به ميدان مغناطيسي ارتباطي ندارد . ياشي باور داشت كه در طي زلزله يونيزاسيون در قسمت هاي پايين تر انمسفر به طور عادي بيشتر شده و پديده روشنايي را در محلي كه شيب پتانسيل الكتريكي بالاتر است به وجود مي آورد .

ميدان الكتريكي و قابليت رسانايي اتمسفر تحت اثر يك طوفان تندري در حد بالا باقي نمي مانند . بنابر اين بايد بعضي از تغييرات كه در اثر زلزله به وجود مي آيد در ايجاد تشعشع دخالن داشته باشند ، به عنوان مثال اختلالات شديد اتمسفر .

يك گزارش غير معمول از نور زلزله نزديك هاليستر ـ كاليف از آر ـ دي ـ ناسن ميباشد بدين ترتيب كه روشنايي هاي ديده شده از منابع جدا از هم در مقابل يك تپه واضح تر از معمولي ترين روشنايي ديده شده در آسمان بوده اند . ريس دلي يك پرورش دهنده طيور كه در جنوب هاليستر زندگي مي كند ، در سال 1961 از دو زلزله كه به فاصله 5/2 دقيقه اتفاق افتاد روشنايي ناشي از زلزله را مشاهده كرد او وقتي اولين زلزله را حس كرد تاريك بود براي اطمينان از سلامتي خانواده خود تصميم گرفت به منزل برود، درست همان موقع كه به اتومبيلش رسيد ، دومين زلزله شروع شد ، به طرف يك تپه در غرب نگاه كرد ، تعدادي نور شبيه فلاشهاي پي در پي از محلهاي مختلف در دامنه تپه ديد .

ناسن براي اطمينان از دامنه تپه بازديد كرد اثري از سيم گشي برق يا هر چيز ديگري كه يتواند روشنايي را ايجاد كند نيافت . مسلما آقاي دلي خيلي به منبع نور نزديك بوده است . بر اساس اين مشاهده علت روشنايي ديده شده در ژاپن كه قسمتي از آسمان را روشن كرده بود مي توان تعداد زيادي نقاط كوچك روشن ياشد كه باعث روشنايي منطقه اطراف مركز زلزله شده بودند . جديدترين مشاهدات ياشي از زلزله اي كه در اول اكتبر سال 1969 در سانتاروزا در كاليف اتفاق افتاده بوده است . روشنايي در تمام منطقه سانتاروزا ديده شده بود مردم آنرا ناشي از جريان الكتريكي ، آتش مقدس المو ، نارنجك يارعد و برق يا شهاب مي دانستند . بعضي حتي شبيه انفجار هم شنيده بودند . اكنون نمي توان اين را باور داشت كه چند گزارش مربوط به نور ناشي از زلزله بر مصنوعات دست بشر بوده اند .

 

فرضيه ها

در سال 1968 جي ـ ايي ـ مكدونالد درباره علت ايجاد گردايان زمين چند مكانيسم را مورد تحقيق قرار داد . يكي از مناطق مطالعه آن محلهايي كه جريان پتانسيل الكتريكي ايجاد شده در اثر حركات مايعات در سنگ متخلخل بوده است  .در اين رابطه فشاري كه در اثر انفجارات اتمي درون زمين زياد شده است باعث جريان آب در بين سنگهاي متخلخل و خاك شده است . حداكثر اختلافات پتانسيل ايجاد شده چند صد ميلي ولت در فاصله حدود 300متري از سطح زمين است ، كه بعيد است بتواند اثري به اطراف اتمسفر داشته و يا بتواند هرگونه نوري در هوا ايجاد كند . همچنين مكدونالد زلزله هايي را درطي آنها نور افشاني در دريا گزارش شده بود مورد تحقيق قرار داد . براي او مسلم شد كه هيچ يك از مكانيسمها ي پينهاد شده در ايجاد پتانسيل در خشكي نمي تواند نور افشاني در دريا را ايجاد كرده باشد .

در رابطه با زلزله درياچه هبگن در مونتانا در سال 1965 مكدونالد درباره احتمال اينكه بار الكتريكي فضايي به وسيله كشش آئروديناميكي لغزش زمين در يك فاصله عمودي حدود 300متر منتقل شده باشد كار كرده بود . اين مسئله امكان به وجود آوردن ناهماهنگي هاي الكتريكي موقتي كه باعث ايجاد نورافكني مي شود را ايجاد مي كند . با توجه به اين مكانيسم

نمي توان اغلب نور افشاني هايي كه بدون دخالت لغزش زمين ايجاد مي شود توجيه كرد ولي خود يكي از مكانيسمهايي است كه قادر به ايجاد نور افشاني مي باشد .

ممكن است رعد و برق در بعضي از مشاهدات نور ناشي از زلزله اثر كرده باشد اگر يك زلزله در هواي طوفاني اتفاق بيفتد يك امكان اين است كه نور افشاني دراثر ابرها ايجاد شده است .نور مكن است با صداي هيس همراه باشد يا چند ثانيه آخر يك انفجار ايجاد كند و يا همراه بو و دود باشد . در هر صورت ممكن است تشعشعات فراواني در اطراف ايجاد شود ولي طبيعتا يك محقق به گزارشهايي كه ناشي از اختلالات الكتريكي اتمسقر باشد اعتماد نخواهد داشت اگر در زميني پتانمسيل الكتريكي بيشتري در طي زلزله ها ايجاد شده باشد ، در آن صورت علب نور ناشي از زلزله ها مي تواند بر اثر هر دو عامل باشد با اينكه هنوز ما حتي وجود پتابسيل الكتريكي را ثابت نكرده ايم .

جديدترين تحقيقات انجام شده درباره نور ناشي از زلزله در سال 1971به وسيله ديويد فينكلستين و جي ـ آره پاول از كميته بين المللي ژئودزي و ژئوفيزيك در مسكو بوده است تحقيقات آنان در ياره امكان ايجاد ميدان الكتريكي مورد نياز در سنگ ها جهت نور افشاني در قبل و طي زلزله ها و در ادامه اثرات و علل رعدو برق بوده است .

رعد و برق معلول تخليه الكتريكي زمين به زمين است كه Arch  lighning گفته          مي شود . شواهد چندي وجود دارد كه نشان مي دهد ممكن است فشاري كه در طي يك دوره طولاني در سنگها جمع شده بودند چند روز قبل از وقوع يك زلزله شديد به آرامي رها شده باشند . اين فشار بر روي پيزوالكتريك كوارتز در سنگها يك پتانسيل الكتريكي ارزه اي بالا توليد و نتيجه تخليه آن ممكن است چند ساعت قبل از شكست شدن گسل در يك زلزله شديد ديده شده باشد .

( لازم به ياد آوري است كه ياشي و بي يرلي و ديگران نور افشاني را در قبل و بعد و در طي زلزله گزارش داده اند ) مقدار 100 بار فشار رها شده از يك زلزله مي تواند ميداني با 10 به توان 5 ولت در متربا ولتاژ 10 به توان 8 ولت و جرياني با آمپر ايجاد كند . پس پتانسيل مي بايست قابل اندازه گيري باشد ، و حتي ممكن است به وسيله آن به توان از وقوع بك زلزله شديد چند ساعت قبل مطلع و يا اخطار بيشتري از آن را در اختيار بگذارد .

اغلب زلزله شناسان با توجه به مقاله هايي كه شواهد كافي داشته اند ، تحقيقات انجام شده را تاييد و قبول كرده اند كه موضوع را نبايد بي اساس دانست . چند سؤال نيز وجود داشت مثلا آيا سازنده هاي سنگي به اندازه كافي خشك هستند تا بتوانند مقاومت بالاي مورد نياز كه حدود 10 به توان 9 اهم متر است ايجاد كنند ؟ در هر حال اگر فرضيه پتانسيل الكتريكي لرزه اي صحيح باشد حداقل بعضي از رخدادهاي نور ناشي از زلزله ها را مي توان با تكيه به ان پاسخ داد .

 

 

 

 

نتيجه :

ايجاد نور ناشي از زلزله به خوبي تاييد شده است نور افشانب در پايين هوا و نزديك سطح زمين در منطقه معيني از مركز سطح زلزله رخ مي دهد ومعمولا در طي زلزله  ولي قبل و بعد ازآن هم ديده شده است . روشنايي در هر دو هم در دريا و هو در خشكي و در فاصله 3 درجه تا 4درجه از مركز زلزله اي به قدرت 6/5m= گزارش شده است . دو فرضيه پيشرفته وجود دارد كه ارزش تحقيق بيشتري را دارند .

1-   نوسان شديد هوا در ارتفاع كم

2-    پيزوالكتريك در سنگهاي كواتزدار .

اگر در فرضيه دومي درست باشد احتمال گسترش بيشتر روشهاي خبر دهنده الكتريكي در پيش بيني زلزله وجود دارد . احتمالا نمي توان مشاهدات روشنايي دردريا را با توجه به اثر پيزو الكتريك توضيح داد . ولي ممكن است با فرضيه نوسان شديد هوا قابل شرح باشد از طرف ديگر مشاهداتي را كه در فاصله 3درجه تا 4درجه از مركز زلزله انجام شده با توجه به اثر پيزو الكتريك بهتر مي توان توضيح داد تا نوسان شديد هوا و از اين جهت ممكن است دلايل چندي با كيفيت هاي مختلف در شرح موضوع فوق دخالت داشته باشند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

1-   زلزله شناسي ـ مهندسي شهاب توكلي ـ انتشارات دانشگاه پيام نور ، 1373.

2ـ نا آراميهاي زمين (زلزله و آتشفشان )‌‌ـ دكتر علي درويش زاده ـ انتشارات دانشگاه ،تهران ، 1376

3ـ مباني ژئوفيزيك ـ دكتر بهرام عكاشه ـ انتشارات پيك فرهنگ ، 1378

4ـ اطلاعات دارويي و داروشناسي ـ علي رضا رخشاني مقدم ، 1364

5ـ كاتالوگ پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي ومهندسي زلزله ، 1383

6ـ كتاب درسي جغرافيا (1) سال دوم آموزش متوسطه ـ دكتر سياوش شايان ـ دكتر مهدي چوبينه ـ‌دكتر شوكت مقيمي ـ و منصور ملك عباسي و ناهيد فلاحيان ، نشر كتابهاي درسي، 1383

7ـ مجله رشد آموزش زمين شناسي ، شماره 34 ـ دوره جديد شماره 1، دفتر انتشارات كمك آموزشي ، 1382

8ـ روزنامه همشهري مورخه هاي 17/3/83 ، 3/9/83 ، 23/10/83

9ـ روزنامه اطلاعات مورخه هاي 7/12/82 ، 18/3/83 ،19/3/83 ، 13/5/83 ، 12/7/83 ، 26/7/83 ، 11/11/83 ، 26/9/85 ، 11/10/85 . 

 

http://geoscinces.blogfa.com                    

                                                   

 

طراحي و ساخت لباس ايمني در برابر زلزله

                  

     طراحي و ساخت لباس ايمني در برابر زلزله

 

   مقدمه

زلزله از پديده هاي طبيعي است كه در طول تاريخ حيات بشر بارها انسان ها را به وحشت انداخته است و باعث تخريب شهرها و روستاهاي زياد همراه با تلفات انساني شديد بوده است .

 زلزله از پديده هاي طبيعي است كه در اثر عوامل مختلف درون زمين اتفاق مي افتد . اين پديده اگر در مراكز پر جمعيت رخ دهد از بلاياي طبيعي محسوب مي شود كه انسان در مقابل آن عاجز مي ماند .كشور ما جزء مناطق لرزه خيز محسوب مي شود و خطر زلزله ما را تهديد مي كند . شهر تهران كه مركزي با جمعيت زياد و تراكم بالا همراه با ساختمان هاي بلند و گوناگون در كمر بند زلزله خيز (آلپ  –هيماليا) با زلزله هاي شديد و خطرناك واقع است .

پيش بيني زلزله حتي در كشورهاي پيشرفته و صاحب دانش و فناوري بسيار ضعيف و با شك و ترديد مي باشد . بنابراين هميشه زمين لرزه هايي با شدت بالا تلفات جاني و مالي زيادي به همراه دارد . براي كاستن خسارات و تلفات زياد ناشي از زلزله ها بايد قبل از وقوع آن پيشگيري هاي لازم مورد توجه واقع شود.

ما كه منازل شهرمان را در برابر زلزله مقاوم سازي مي كنيم . طراحي وساخت لباس هاي ايمني در برابر زلزله در سطح منطقه براي همه ساكنان شهرها و روستاهاي كشورمان امري ضروري است البته طراحي وساخت لبا سي  که مقاوم و راحت و قابل انعطاف باشد و در برابر اشیاء سنگین و ذرات شیشه و  آب و آتش استحکام داشته باشد .

 در ضمن بايد متوجه اين نكته باشيم با وجود تمامي آموزشها ومانورها ی لازم و ضروری در مقابله با زلزله مفید هستند اما در هنگام وقوع  يك زلزله 7 ریشتری( زلزله واقعي) و ناگهاني دريك شهر پر جمعيت مانند تهران  آن هم در هنگام   شب كار چنداني از دست نيروهاي امدادي بر نمي آيد . چون تمامي راههاي كمك رساني مسدود مي شود .

اما طراحي وساخت لباسي منا سب و استا ندارد( ايمني در برابر زلزله)با در نظر گرفتن همه شرایط مي توان آن را تلفيقي از لباس هاي مخصوص نظامي – آتش نشاني – كوهنوردي – خلبانی و غواصی و غيره طراحي كرد  لباسي كه بتواند در برابر ذرات شیشه - آتش - آب و ضربه مقاوم باشد .

       من نوع ساده ای از آن را كه هنوز  ساخته و آزمايش نشده است و در حد طرح می با شد را شرح مي دهم .

 لباسي كه من در نظر گرفته ام از پنج لايه ساخته مي شود . قسمت رويي از جنس كتان – لايه دوم ابر نازك پهن به ضخامت يك سانتيمتر یا از پلا ستیک حبابدار مخصوص که جدیدا در انگلیس ساخته شده است و به عنوان ضربه گیر است  – لايه سوم از ورقه الومينيوم ( ورقه نسوز ) – لايه چهارم از دو قسمت كتان و ساتن مي باشد .

البته ذکر این نکته لازم است  که می توان جنس لباس را  تغییر داد و از جنس های  مقاوم تر مانند پارچه های ابریشمی و مخصوص استفاده کرد این کار نیاز به تحقیقات بیشتری دارد

                   اما خود لباس از جلوي گردن تا قسمت شكم ( ناف)‌بصورت يكسره باکمک زيپ باز و بسته مي شود . و همچنين قسمت هايی از لباس مانند دستكش ها و سر آستين و قسمت مچ دست (لولا) با كمك زيپ هايي قابل جدا شدن است حتي سر زانوها و مچ پاها با كمك زيپ قابل جداشدن مي باشد . که به سرعت می توان آن را تبدیل به لباس کوهنوردی کرد و بتوان در مواقع ضروری از آپارتمان های بلند به کمک طناب پایین آمد و همينطور كلاه كه محافظ سر انسان مي باشد با كمك زيپ جدا مي شود .

             همچنين بايد وسايل لازم وضروري مانند سوت و پلاك  فلزی مشخصات كه ير روي آن نام و نام خانودگي و گروه خون افراد باشد در قسمت حلقه(دسته زيپ) نصب شود نا با بالا كشيدن زيپ در مقابل گردن قرار گيرد .

             در قسمت داخلي لباس در سمت چپ كيسه كوچك آب( ذخيره اصلي) قرار مي گيرد . كه با كمك لوله اي باريك از داخل لباس تا قسمت جلويي گردن به سمت بالا كشيده مي شود وبخشي از آن خيلي كم از يقه خارج مي شود براي زماني است كه افراد در تله گرفتار مي شوند  ( تا بتوان به راحتی از آب ذخیره اصلی  با دستان بسته از آب استفاده کرد )

            در قسمت داخلي لباس سمت را ست جايي است كه مواد غذايي ذخيره اصلي قرار مي گيرد . و بالانر از آن يك كيت الكترونيكي (ردياب) كوچكي قرار دارد

             همچنين در قسمت روي لباس چهار نا جيب زيپ دار در نظر گرفته مي شود . بر روي بازوي سمت چپ در زير پلاستيك در آن پرچم كشورمان نصب مي شود و در پايين تر از آن جاي خودكار و در زير آن دو تا گيره فلزي نصب مي شود . در سمت راست بازو در بالا دوتا گيره فلزي آويزدار در زير نوار شب رنگ نصب مي شود . (موارد ضروری)  

           در قسمت كمر كه در سمت چپ سه گيره فلزي محكم و با فواصل مشخص نصب مي شود . براي بستن قمقمه آب ( ذخبره دوم)‌ گيره بعدي براي آويزان كردن چراغ قوه و گيره بعدي براي نصب تخت برزنتی ( حمل مجروح) ودر سمت راست كمر سه گيره فلزي محكم نصب مي شود گيره اول براي آويزان كردن كيف مخصوص كوچك بيل وكلنگ و گيره بعدي براي بستن كيف كوچك داروهاي ضروري نظير( باندبزرگ وكوچك – نوار چست كاتر – سرنگ - آمپول مسكن و غيره )وگيره سوم براي نصب سر ديگر تخت برزنتی به كار مي رود .

           البته درقسمت پشت اگر مي خواهيم كوله پشتی ببنديم و يا مجروح حمل كنيم  لازم است بند مخصوصي (حمایل) جداگانه ای بكار رود كه از پشت بدن و از روي شانه ها به قسمت جلويي كمر و به گيره هاي حمل مجروح نصب مي شود

        شلوار هم بايد در قسمت بالايي در زیر (کمر بند ) داراي دو جيب زيپ دار يا چسبان باشد و در كنارهاي بالايي زانوها دو جيب مناسب دوخته شود براي به همراه داشتن( موبايل – جي پي اس- راديو باطري دار كوچك مقداري پول – دستمال – نمك – صابون – فندك – چاقوي چند منظوره و غيره)

         بايد دور زانوها . شلوار با زيپ قابليت جداشدن داشته باشد . و جوراب محافظ مخصوص پاها با كمك زيپ از قسمت ساق پا جدا مي شود

                 در خاتمه یاد آور می شوم كه انجام چنين پروژه اي نياز به همكاري  دانشگاه ها و سازمان ها و اقراد متخصص دراین زمنیه وانجام آزمايشات تحقیقی ضروري مي باشد

 

 

              اميد است در آينده بتوا نيم چنين لباسي هایی ( ایمنی در برابر زلزله) با قابليت هاي فراوان توليد کنیم تا بتوانیم به جامعه بشریت خدمتی کرده باشیم  حتي بعد از گرفتن تایید های لازم  به ديگر كشورهاي زلزله خيز دنیا برای نجات افراد صادر كنيم . 

 

 

 

                                                                                 طراح علیرضا رخشانی مقدم

  

هالیت ها

هالیت ها

مقدمه :

نمک ها گروهی از کانی ها هستند که در آن ها عناصر هالوژن مانند کلر، فلوئور، برم و ید به عنوان آنیون در ترکیب آنها وجود دارد. این عناصر با یک عنصر فلزی مانند سدیم- پتاسیم- کلسیم- پیوند می خورد و از این رو پیوند میان اتم ها از نوع یونی می باشد.گاهی نیز در صورتیکه عناصر تقریباً فلز باشند نوع پیوند کووالان       می باشد. کانی های این گروه بیشتر شفاف و بی رنگ هستند و عموماً در آب محلولند.سختی کمی دارندو چگالی آن ها نیز پایین است و جلای آنها نیز شیشه ایست.

این گروه از کانی ها کانی های زیادی را شامل می شوند که تا کنون حدود 85 نوع از هالیدها شناخته شده است که تعداد محدودی از آن ها فراوان هستند که مهمترین آنها نمک طعام است. دیگر کانی فراوان این گروه سیلویت، کلرآرژلیت، کریولیت، فلئوریت و آتاکامیت هستند، که در این جا فقط به شرح چند مورد از این گروه می پردازیم.

نمک طعام یا هالیت      Halite

فرمول شیمیایی : NaCl

نام آن از لغت یونانی هالز(Halos) به معنی نمک گرفته شده است. و ساختمان آن برای اولین بار در سال 1913 توسط و.ال.براگ از طریق مطالعه با اشعه X مشخص شد. با توجه به آرایش یون ها در ساختمان نمک طعام  امکان وجود هیچ مولکولی وجود ندارد. در ساختمان این کانی یونها و کاتیون ها هرکدام با شش کاتیون و آنیون  احاطه شده اند و هم آرا اکتاهدری دارند. این کانی بصورت مکعبی دیده و ندرتاً به فرم های دیگری وجود دارد.دارای سختی 5/2 و چگالی 6/2 است. شکست آن صدفی است و دارای جلای شیشه ای می باشد .

علاوه بر شکل بلوری بصورت دانه ای و توده های متراکم نیز دیده می شود و هادی گرماست. سیستم تبلورش کوبیک است. یلورهای آن بصورت هگزائدر هستند که گاهی در وسط فرورفتگی دارند.

ترکیب شیمیایی: در ترکیب آن 3/39 % سدیم، 7/60 % کلر وجود دارد. اغلب ناخالصیهایی مانند کلریدهای کلسیم و منیزیم به همراه دارد.

خواص تشخیص:  این کانی بوسیله رخ مکعبی و طعم شورش قابل تشخیص می باشد.  رنگ شعله آن زرد است.

 

 

نحوه و محل پیدایش: 

هالیت بصورت لایه ای و یا توده های نا منظم در محیط های تبخیری تشکیل می شود و به طور معمول با ژیپس، انیدریت ، سیلویت و کلسیت همراه است. بخاطر درجه انحلال زیاد  سبب شوری آب دریا و دریاچه شده است حدود70% از نمک های دریاها ، نمک طعام می باشد.

نمک طعام در منطقه های آتش فشانی بصورت ماده حاصل از سوبلیمانسیون   آتشفشان ها دیده می شود. در سنگ های آذرین اسیدی مانند گرانیت ها و پگماتیت ها بصورت بلورهای بسیار ریز میکروسکوپی مکعبی، و اغلب بصورت آنکلاو در بلور کوارتز و برخی سیلیکاتهای دیگر مانند توپاز و بریل دیده می شود.

نمک طعام در ایران:

هالیت در بیشتر استان ها کم و بیش وجود دارد. ذخایر نمک بصورت نمک آبی و نمک سنگی است. نمک آبی از دریاچه هایی مانند ارومیه ، حوض سلطان  و دریاچه نمک استخراج می شود معادن نمک سنگی بصورت گنبدهای نمکی در استان های قم ، تهران ، فارس ، خراسان و هرمزگان دیده می شود.

کاربرد هالیت:

نمک طعام افزون بر مصرف خوراکی و نگهداری مواد غذایی در صنعت نیز مصرف زیاد دارد.

مهمترین مصرف آن در صنایع شیمیایی است. در تهیه اسید کلریدریک ، ترکیبات سدیم مثل کربنات  و سولفات سدیم و آب اکسیژنه بکار می رود. هالیت کانی اصلی هیپوکلریت سدیم است که بعنوان سفیدکننده و گند زدا استفاده می شود. همچنین به مقدار زیاد برای دباغی پوست ، کودهای شیمیایی و لعاب سرامیک مصرف دارد.   در زمستان برای ذوب سریع برف و یخ در مسیر جاده  ها و بزرگرا ه ها استفاده می شود.

سیلویت یا سیلوین      Silvite

فرمول شیمیایی:  KCl

احتمالاً نام آن به افتخار سیلویوس (Silvios) پزشک هلندی نام گذاری شده است. سختی آن 2 و چگالی آن 99/1 می باشد. معمولاً بصورت توده ای  از دانه های متبلور متراکم  و گاهی توده های ساقه مانند دیده می شود . رنگ شعله ان قرمز مایل به بنفش می باشد که معرف پتاسیم است. طعم شور ، تند و تلخ دارد. سیتم تبلور این کانی کوبیک  است. بلورهای آن اغلب به شکل اکتاهدری و یا مکعبی است.

ترکیب شیمیایی و خواص شیمیایی :

دارای 4/52 % پتاسیم و 6/47 % کلر می باشد. ممکن است مقداری یون سدیم بصورت نمک طعام نیز در ترکیب آن وجود داشته باشد.

برای تشخیص آن از نمک طعام از رنگ شعله بنفش پتاسیم و زرد سدیم استفاده می کنیم. کانی سیلویت به راحتی در آب حل می شود و اگر محلول آن  را با اسید نیتریک اسیدی کنیم و نیترات نقره به آن اضافی کنیم ، رسوب سفیدرنگ کلرید نقره  ایجاد می شود.

نحوه و محل پیدایش:

سیلویت مانند هالیت و اغلب همراه با آن ،  اما بمقدار بسیار کمتر در محیطهای تبخیری و رسوبی بوجود می آید. همچنین به عنوان کانی ثانوی محصول تجزیه کارنالیت است در کشورهای ایران، آمریکا ، مکزیک، آلمان و کانادا وجود دارد.  در کشور کانادا یک لایه گسترده از این نمک در عمق بیشتر از 1000 متری وجود دارد.

کاربرد:

یکی از مهمترین منابع تهیه ترکیبات پتاسیم، از جمله ید در نیترات و کربنات ، پتاسیم  و پتاس است . عنصر پتاسیم به عنوان کود شیمیایی  مصرف می شود . هم چنین در صنایع  سرامیک سازی ، شیشه سازی و کاغذ برای سفید کردن و نیز در صنایع رنگ ، صابون سازی، کبریت سازی، داروسازی و عکاسی نیز کاربرد دارد.  در ساخت دستگاه های طیف مادون قرمز هم مصرف دارد.

پروژه های اکتشاف پتاس در ایران که توسط سازمان زمین شناسی اجرا شده است از سال 1337 تا 1348 به این شرح است:

l  1- پروژه اکتشاف مقدماتی و  پی جویی پتاس در گنبدها و ساختمان های شمال غرب کشور . این پروژه در سال 1378 توسط خسرو صادقی ، رضا فرهادی، علی کریمی، و به سرپرستی احمد بنیان به اتمام رسید. و مهم ترین دست آورد آن معرفی حداقل سه ساختمان نمکی اولویت دار برای اکتشاف تفضیلی پتاس در شمال غرب کشور بود.

l  2-پروژه اکتشاف تفصیلی پتاس سنگی ایلجاق.  که در سال 1380  این پروژه  با معرفی بیش از 2میلیون ذخیره سولفاته به اتمام رسید.

l  3- پروژه اکتشاف سنگی در گنبد نمکی پل 90 % این پروژه در سال 1381 با شناسایی حدود 2 میلیون تن ذخیره پراکنده و حدود 1 میلیون تن ذخیره احتمالی قابل دسترس با عیار 56 % سیلویت توسط رضا فرهادی به اتمام رسید.

l  4- پروژه اکتشاف تفصیلی پتاس در گنبد نمکی پل این پروژه با 1200 متر حقاری در دست اجراست.

l       5- پروژه اکتشاف مقدماتی پتاس سنگی  در گنبد های نمکی زاگرس.

l  6- پروژه اکتشاف مقدماتی پتاس سنگی در گنبدها و ساختمان های نمکی شمال غرب کشور از سال 1383 شروع شده است.

l  7- پروژه اکتشاف تفصیلی پتاس سنگی در گنبد نمکی چوپانلو ( شمال دریاچه ارومیه) این پروژه  به پیمانی برای سال 1383 تعریف شده است.

l  8- مطالعات و بررسی های پراکنده این مطالعات در طول اجرای پروژه های پتاس سنگی برای مناطقی از قبیل پلویاها، حوضه  گرمسار و در اردکان توسط رضا فرهادی اجرا شده و ادامه خواهد یافت.

کلرآرژیلیت یا سرآرژیلیت                                                                Cholorargyrite                                        

l       فرمول شیمیایی : AgCl

l   این نام بر اساس ترکیب شیمیایی آن از دو واژه کلروس  (Choloros)  به معنی سبز و آرژیروس (Argyros) به معنی نقره انتخاب شده است همچنین سرآرژلیت از دو واژه یونانی به معنی شاخ و نقره مشتق شده است به این کانی نقره شاخی (Hornsilver) هم گفته می شود.

l  سختی آن 3-2 است و چگالی حدود 5/5 است. در مقابل هوا و به ویژه نور به سرعت مات می شود و به رنگ قهوه ای مایل به بنفش یا ارغوانی در می آید. چاقو خوار است و با چاقو برش داده می شود

l       سیستم تبلور: در سیستم کوبیک متبلور می شود و فرم بلوری آن مکعبی است.

l  ترکیب شیمیایی: در ترکیب این کانی 3/57% نقره و 7/24 % کلر وجود دارد. ممکن است مقداری برم، فلوئور و گاهی سیلسیوم و جیوه در ترکیب وارد شود.

l  خواص تشخیص: این کانی را می توان از ظاهر مومی شکل و برش پذیری آن تشخیص داد. در روی ذغال و در حرارت بسیار کم قطرات نقره مذاب تولید می شود.

l       کاربرد: سنگ معدن نقره

نحوه و محل پیدایش:

l  یکی از فراوانترین ترکیبات طبیعی نقره است و در نزدیکی سطح زمین ، ناحیه اکسیداسیون و رگه های نقره و سرب ،در منطقه سوپرژن همراه با نقره طبیعی و  کانی های  ثانوی دیگر تشکیل می شود.

 

 

 

کریولیت:          Cryolite                     

l       فرمول شیمیایی: Na₃AlF₆

l  نام آن از دو لغت یونانی کروس Cryos به معنی یخ زده و لیتوسLithous به معنی سنگ با توجه به ظاهر       یخ مانند گرفته شده است. سختی آن 5/2 و چگالی 59/2 تا 3 است. جلای آن شیشه ای یا چرب است و سطح شکست آن ناصاف است.

l  سیستم تبلور: در سیستم مونوکلینیک منشوری متبلور می شود بلورهای آن ریز است و ظاهر مکعبی دارد و  در دمای 550 سیستم تبلور  آن مکعبی می باشد.

l  ترکیب شیمیایی:  در ترکیب آن 8/32 % سدیم، 8/12 % آلومینیوم و 4/54 % فلوئور وجود دارد.

l  خواص شیمیایی: به آسانی ذوب می شودو دانه های سفید رنگی را تشکیل می دهد در اسید سویفوریک محلول است. در اسید کلریدریک به سختی حل می شود  و در کلرور آمونیم نیز محلول است . رنگ شعله آن زرد است.

l  نحوه و محل پیدایش: کریولیت از کانیهای کمیابی است که  در گرانیت های جنوب غربی گرینلند  وجود دارد و تنها محلی می باشد که ذخیره آن زیاد و قابل بهره برداری است. در پگماتیت های منطقه اورال نیز گزارش شده است.

کاربرد:

l  در تهیه  فلز آلومینیوم و املاح سدیم و فلوئور مصرف می شود در صنایع شیشه شیری یا مات یا شیشه کریولیت  و نیز به عنوان کمک ذوب ، در کارخانجات تهیه آلومینیوم از بوکسیت نیز مصرف دارد.

آتاکامیت     Atacamite    

l       فرمول شیمیایی: Cu₂Cl(OH)₃

l  نام آن از صحرای آتاکاما Atacama در شیلی گرفته شده است. نام دیگر آن رومولینیتRomolonite  است. سختی آن 3 تا 5/3 چگالی آن 77/3 -75/3 می باشد. سطح شکست صدفی دارد. جلای آن الماسی یا شیشه ای است. بصورت های شعاعی، دانه ای یا توده  خاکی متخلخل علاوه بر فرم های MgCl₂.KCl.6H₂O  یا KMgCl₃.6H₂O

l  این کانی به نام ون کارنال Von Carnall مهندس معدن آلمانی نام گذاری شده است. سختی آن 5/1 تا 2 و چگالی آن حدود 6/1 است اغلب بصورت توده های دانهدرشت دیده می شود  و سطح شکست صدفی دارد. بلورهای آن شفاف ، بی رنگ و به ندرت زرد یا آبی با جلای چرب و کدر است. هم چنین تلولو فلزی نیز دیده می شود که بعلت وجود مس های بسیار ظریف اولیژیست در داخل آن می باشد.

l       سیستم تبلور:  این کانی در سیستم اورتورمبیک متبلور        می شود.

l  ترکیب شیمیایی: کارنالیت یک کانی متشکل ازدو نوع نمک می باشد و در ترکیب آن 3/38 % کلر،7/8 % اکسید منیزیم، 1/14 % پتاسیم و 9/38 % آب وجود دارد.ممکن است مقدار بسیار کمی روبیدیوم ، برم، سزیم، لیتیوم و باریم در ترکیب آن وجود داشته باشد.

l  خواص شیمیایی:  در مقابل شــعله فوتـــک  به آسانــی ذوب می شود و شعله را بنفش کم رنگ می کند . در آب محلول و در موقع حل شدن صدایی شبیه راه رفتن روی برف ایجاد      می کند. مزه آن تلخ و شبیه سیلویت می باشد. خاصیت فلوروسانس دارد.

l       نحوه و محل پیدایش:کارنالیت مهمترین کانه توده های نمکی دریایی می باشد.

کاربرد:

l  یکی از کانی های پتاسیم و منیزیم می باشد و از آن پتاسیم و منیزیم استخراج می شود در صورت وجود روبیدیوم و برم در ترکیب آن، این دو عنصر نیز از آن استخراج می شود. فلز منیزیم  از طریق الکترولیت  تهیه می شود. فلز منیزیم در تهیه آلیاژ فلزات سبک مثل آلومینیوم کاربرد دارد. هم چنین در تهیه لامپ فلاش دوربین عکاسی مصرف دارد. در صورتی که در ترکیب آن برم باشد، کلرور برم از آن تهیه می شود که در پزشکی مصرف دارد.

l  کانی مشابه کارنالیت بیشوفیت Bischofite است که مشخصاتنی شبیه کارنالیت دارد و بصورت یک کانی ثانوی از تجزیه کارنالیت تولید می شود . بیشوفیت در مرحله آخر تبلور نمک ها متبلور می شود.

گنبدهای نمکی:

l  گنبدهای نمکی شامل یک هسته تبخیری نمک و ژیپس است که قسمت عمده آن را نمک طعام NaCl تشکیل می دهد. و همراه آن کانی های آذرین و دگرگونی به چشم می خورد . سنگهای رسوبی به صورت حاشیه ای همراه این گنبدها  وجود دارد. هسته نمکی در بعضی از گنبدها قسمت عمده گنبدها را پدید آورده ، مانند گنبدهای نمکی هرمز و در بعضی دیگر به نظر می رسد نمک بطور کامل بالا نیامده و لکه هایی از آن را می توان مشاهده نمود مانند گنبد نمکی  گچین واقع در جنوب ایران .

بخش های مختلف گنبد نمکی:

l       هسته  یا بخش مرکزی گنبد که غالباً از نمک است.

l       بخش احاطه کننده که معمولاً از بخش مرکزی جوانتر است.

l  پوشش یا پوش سنگ که سطح فوقانی گنبد را می پوشاند. که البته بعضی از گنبدها فاقد پوش سنگ هستند مثل گنبدهای نمکی قم که در ارتفاعات زنگار دوچاه قم دیده می شوند.

مراحل تشکیل ساختمان گنبد نمکی:

l       پوشیده شدن  لایه های نسبتاً ضخیم نمک بوسیله یک یا چند لایه رسوبی.

l       تشکیل طبقات با یک شیب ملایم.

l       ایجاد طاقدیس ساده گنبدی شکل همراه با شکستگی های و گسل ها.

l       نفوذ نمک به داخل شکستگی ها و تشکیل گنبد.

منشا تشکیل گنبدهای نمکی:

l  عده ای عقیده دارند که نیروهای تکتونیکی عامل اصلی حرکت گنبدهاهای نمکی است و دلیل آن وجود رابطه تقارنی بین محور چین خوردگی و گنید های نمکی می دانند.

l  برخی معتقدند که گنبد های نمکی مستقل از نیروهای تکتونیکی  شکل گرفته و علت آن را اختلاف بین نمک و رسوبات اطراف آن می دانند.

l  عده ای علت اصلی نمک را حرکت رو به پایین رسوبات پیرامون توده سنگی می دانند . یعنی به نظر آن ها اصولاً نمک هیچ گونه حرکتی ندارد.

اهمیت اقتصادی گنبدهای نمکی:

l  اکسید ها: فروان ترین اکسید ها هماتیت است . اگرچه هیدروکسیدهای آهن از قبیل لیمونیت و گوتیت نیز گاهی دیده می شوند . از دیگر اکسیدهای آهن می توان از منیتیت نام برد.

l       کربنات ها : به مقدار کمتر دیده می شوند و شامل بلورهای کلسیت و دولومیت هستند.

l  سولفات ها : سولفات ها شامل انیدریت و ژیپس هستند و در اغلب طبقات نمکی بیشترین ناخالصی ها را تشکیل می دهند.

l  سیلیکات ها: بیشترین سیلیکات دیده شده کوارتز است و فلدسپات ها از نظر فراوانی کمتری برخور دارند.

گنبدهای نمکی ایران:

l  جنوب و جنوب غربی ایران در کمربند های چین خورده زاگرس که شامل نمک های هرمز می باشند.

l  حوضه راور در ایران مرکزی که از غرب طبس به سمت جنوب و جنوب شرق تا کرمان حدود 300 کیلومتر گسترش دارد.

l  تعداد زیادی حوضه رسوبی منفصل  از هم  در جنوب کمربند  البرز که در طول 1000 کیلومتر از غرب دریای خزر تا جنوب مشهد پراکنده اند. بعضی از آن ها عبارتند از  ناحیه زنجان خوی- قم ، گرمسار، دامغان، حوضه کویر بزرگ نمک 

در گنبد های نمکی کانی های زیر را می توان یافت:

l  هماتیت ( خاک سرخ) در اکثر گنبد های نمکی به مقدار و گسترش متفاوت وجود دارد. چنان که خاک سرخ با عیار بالا در جزیره هرمز وجود دارد اما در گنبد نمکی گچین  مقدار هماتیت کاهش می یابد.

l  گنبد های نمکی دارای پوشش انیدریتی و کلسیتی حاوی عدسی های گوگرد طبیعی است.     ( بلوت و همکاران 1980)

l  لیمونیت به مقدار کم و به صورت لکه های کوچک در بعضی از گنبد های نمکی گچین مشاهده شده است.

l  منیتیت در بعضی از گنبدها بصورت کلاهک گزارش شده است. پیریت نیز در گنبد های نمکی هرمز بصورت کریستالی و در گنبدهای دیگر معمولاً آثار فرسایش نیافته آن وجود دارد. گوگرد در بعضی از گنبدها بصورت خالص وجود دارد. کریستال هایی از کانی آپاتیت در جزیره هرمز وجود دارد. کلسیت، دولومیت ، کوارتز، ایلمنیت، اپیدوت و کانی های پرتوزا (پچیلو)  از دیگر کانی های موجد در گنبدهای نمکی است.

             گنبد نمکی جزیره قشم:

l  در گنبد نمکی جزیره قشم، نمک خالص به صورت نوارهایی با ضخامت تا 30 سانتی متر دیده می شود و با توجه به خلوص بالای آن می تواند بصورت نمک خوراکی قرار  بگیرد.

 

 

 

 

 

اسامی تعدادی از معادن حاوی نمک طعام یا هالیت  در ایران:

 

نام معدن	استان	100000/1	وضعیت
ایلجاق	زنجان	میانه	میانه
بلوطستان	ایلام	کوهدشت	کوه ورزسین
بلوطستان شوهان	ایلام	-	-
تپه	آذربایجان غربی	ارومیه	-
جنت اولنگ	زنجان	تکاب	ماه نشان
چشمه شور حلقه دره ساوجبلاغ	تهران	ساوه	اشتهارد
چهرآباد (نمک)	زنجان	تکاب	ماه نشان
حیدرآباد	آذربایجان غربی	-	-
دوز کند	زنجان	تکاب	ماه نشان
راه راهک	سمنان	تهران	گرمسار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

زهتر آباد	زنجان	زنجان	رودبار
سید لر	زنجان	تکاب	ماه نشان
شوراب	قزوین	کبودرآهنگ	-
شوراب خرقان	قزوین	کبودرآهنگ	آوج
شوربلاغ 1	تهران	ساوه	هشتگرد
شوربلاغ 2	قم	قم	قم
طغورد	قم	قم	قم
قره آوج	زنجان	میانه	میانه
قشلاق حسین خانی	تهران	ساوه	اشتهارد
کنجان چم	ایلام	ایلام	مهران
کوه یزدان	قم	قم	-
ینگیجه	زنجان	تکاب	ماه نشان
کالکالکی	ایلام	کوه دشت	کبیرکوه
کلان سیران	ایلام	کوه دشت	کبیرکوه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

کتاب کانی شناسی غیر سیلیکات ها   تالیف: دکتر سید محمد حسین رضوی

اصول زمین شناسی ذخایر معدنی :  دکتر یعقوپ پور

کانی شناسی نوری سیلیکاتها :    فریبا عزتیان

منابع معدنی از دیدگاه اقتصادی و زیست محیطی :   دکتر استفن ا. کسلر

پایگاه ملی داده های علوم زمین

کانی ها و سنگ های صنعتی: دکتر کریم پور

ژئوشیمی : فرید مر

اديب ، عباس ، 1370 ، روشنگري در پزشكي كهنه و نو .
 اسکندري،شيوا،آقانباتي،علي،فتوتي،وحيد،(1380 )،" فعاليتهاي زمين شناسي و اکتشافي انجام شده در استانها و برنامه پنج ساله سوم" .
ام.اوانز،‌انتوني،مر،‌فريد،مقدسي،سيدجواد،(1373)،"مقدمه اي بر زمين شناسي کانسنگ ها" .
 شهاب پور،جمشيد،(1382)،"زمين شناسي اقتصادي"،انتشارات دانشگاه شهيد باهنر كرمان .
گزارش بر عيار كردن باريت، سرب و فلورين معدن آتشكده – 1354 سازمان زمين‌شناسي
 بررسي طرح بهره‌برداري معدن فلورين و سرب پاچي ميانا– 1354 مجتبي حجازي
 گزارش مقدماتي درباره معادن و كانسارهاي ايران (بخش دوم)– 1363 طرح مطالعات گسترش صنايع شيميايي - وزارت صنايع.
گزارش در مورد راه حلهاي ريشه‌اي جهت توسعه صادرات مواد معدني- 1366 اداره كل صادرات و منابع.

غضبان ،‌ فريدون ،(1381)،"زمين شناسي زيست محيطي"،انتشارات دانشگاه تهران .
 قرباني،منصور،(1381)،"ديباچه اي بر زمين شناسي اقتصادي ايران".
كريم پور،محمدحسن،سعادت،سعيد،(1381)،"زمين شناسي اقتصادي كاربردي"، نشرمشهد .
كريم پورـ محمدحسن ،1378 ،کاني هاوسنگ هاي صنعتي،نشر مشهد .
ميسون،‌برايان،کارلتون ب،مر،مر،فريد ‌، شرفي ،علي اصغر ،(1370)، " اصول ژئوشيمي،انتشارات دانشگاه شيراز ".
اطلاعات شركت آلومينيوم ايران – 1378.
كانه آرايي معدن فلورين پاچي ميانا – موسسه تحقيقات و كاربرد مواد معدني ايران.
بازار جهاني فلزات غيرآهني (ماهنامه اقتصادي، آماري، فني) دفتر مطالعات بازار شرك مينرال اكسپورت، سال ششم شماره 62، مهر 1375
نتايج آمارگيري از معادن در حال بهره‌برداري كشور سالهاي 1373 لغايت 1378- مركز آمار ايران.
 فهرست معادن فعال فلزي و غير فلزي كل كشور: معاونت معدني و فرآوري وزارت معادن سابق. بانك اطلاعات معدني – سال 1375.
 ويلهم ولمر ، فردريک ، يعقوب پور ،‌ عبدالمجيد ، (1373) ، " ارزيابي اقتصادي در اکتشاف" .
 يعقوب‌پور-عبدالمجيد، «مباني زمين‌شناسي اقتصادي»، مركز انتشارات صنعت فولاد، 1371

طرح پيجوئي چكشي فلوئوريت در شمال غرب محلات (وزارت معادن و فلزات:مجري طرح)

اكتشاف مقدماتي ذخاير فلوريت لاريجان

سيماي معادن و صنايع معدن مازندران

طرح پي جوئي و اكتشاف مقدماتي كاني هاي غير فلزي در شرق و غرب ورسك(سواد كوه)( شركت مهندسي ايتوك ايران_شركت مهندسي كاوش كانسار)

کتاب کانی ها و سنگ ها ی صنعتی تالیف دکتر محمد حسن کریم پور

دي. اي. سي. منينگ، ترجمه هرمزي، احمد، مباني كاني هاي صنعتي

كريم پور، حسن، كاني ها و سنگ هاي صنعتي

اكتشاف و پي جوئي بنتونيت هاي ايران و مسائل زمين شناسي وابسته به آنها (رسالة كارشناسي ارشد. قرباني، منصور)

منابع بنتونيت در ايران، سازمان زمين شناسي كشور

كاني شناسي در ايران قديم، زاوش، محمد

سنگها و کانیهای صنعتی – دکتر محمد حسن کریم پور

دیرگدازها وکاربرد آنها در صنایع- مهندس علیرضا احمدی

3-مواد نسوز صنعتی و ویژگیهای آنها- مترجم:دکتر محمود طاهریان

راهبری کوره سیمان   محمد رضا عزیزیان

سایت سیمان ایران

کانیها و سنگهای صنعتی محمد حسن کریم پور

کانی ها و سنگ های صنعتی: دکتر کریمپور

ژئوشیمی : فرید مر

جزوه: آقای رضا ارجمند زاده

میکا

میکا

 

  میکا اصطلاح عمومی است که به گروهی ازکانی های آلومینو سیلیکات گفته می شود. این کانی ها ساختارورقه  ای شکل دارند و از ترکیبات فیزیکی و شیمیایی مختلف تشکیل شده اند.

 از نظر اقتصادی میکاهایی که رنگ روشن دارند دارای ارزش بیشتری هستند و در صنعت به دو صورت ورقه و پودر مورد استفاده قرار می گیرند.

  میکاهای مرغوب معمولا از پگماتیت ها استخراج می شوند .

  پودر میکا از خرده ریزه های میکاهای ورقه ای تهیه می شود .

محصول فرعی در استخراج و تغلیظ فلدسپارها نیز محتوی مقدار مناسبی پودر میکا است . 

  کانیهای خانواده میکا از سیلیکاتهای صفحه ای هستند که شامل :

 موسکویت بیوتیت فلوگوپیت لپیدولیت و ناترونیت می گردند .

موسکویت ورقه ای در پگماتیت ها و نوع پولکی در گرانیت پگماتیت ها و شیست ها پیدا می شوند . لپیدوتیت در پگماتیت های غنی از لیتیوم تشکیل می شود. فلوگوپیت به صورت رگه ای و توده ای در پیروکسنیت ها و اسکارن های منیزیم دار گزارش شده است .      

ورمیکولیت(کانی کرمی شکل)

یک میزان ثانویه حاصل از دگرگونی بیوتیت است در حرارت 572 درجه آب خود را از دست داده تا 25 برابر حجم خود در امتداد شیستوزیته انبساط حاصل می کند و محصول سبک وزنی تولید می کند که ارزش اقتصادی دارد و به عنوان عایق در ساختمانهای کاغذ سازی (کاغذ طلایی ) تهیه رنگ پلاستیک استفاده می شود و ساختمان آن مشابه ساختمان تالک می باشد و نیز اخیرا در تکثیر گل ها استفاده میشود .

 

 

خاصیت	بیوتیت	فلوگوپیت	موسکویت
وزن مخصوص	3/3-7/2	9/2-76/2	88/2-77/2
سختی موس	4-5/2	5/2-2	3-5/2
زاویه محوری نوری	25	15-0	47-30
درجه حرارت	-	1000-850	500-400
ثابت عایق	-	6-5	9-5/6
گرمای ویزه	-	309/0-306/0	309/0-206/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کانی های گروه میکا که از نظر اقتصادی دارای اهمیت هستند به صورت زیر طبقه بندی می گردند :

موسکویت پتاسیم میکا ( به رنگ سبز یا یاقوتی ) H2KAL3(SIO4)3

بیوتیت منیزیم آهن میکا ( به رنگ تیره ( 

فلوگپیت منیزیم میکا

ورمیکولیت بیوتیت آبدار

لپیدولیت لیتیوم میکا

 سیستم  بلوری این کانی ها منوکلینیک است . این گروه از کانی ها دارای ترکیبات مختلفی از سیلیکات آلومینیوم آهن منیزیم و میکا هستند . حضور فلوئورین باریم منگنز وانادیم نیز در این کانی ها گزارش شده است .

از بین این کانی ها موسکویت به خاطرخواص فیزیکی شیمیایی حرارتی و مکانیکی استثنایی که دارد در صنعت کاربرد فراوان دارد.

ورمیکولیت و فلوگوپیت هم مانند میکا از اهمیت برخوردار هستند .از بیوتیت به ندرت در مصارف صنعتی استفاده می شود .

از نظر کانی شناسی کانی های گروه میکا به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از : 

گروه اصلی میکا گروه میکاهای شکننده و گروه کلریتی همه کانی های این گروه ها دارای ساختمان منوکلینیک هستند  ساختار میکا ترکیبی از دو لایه تتراهدرال سیلیکا و یک لایه اکتاهدرال مرکزی است.

مصارف عمده میکا

موسکویت نوع صفحه ای در الکترونیک (خازن ها و لامپ ها) ساختن ورقه A4 و همچنین به دلیل خاصیت دی الکتریک آن در ساخت لوازم عایق حرارتی و الکتریکی کاربرد دارد. به علت مقاومت بالای حرارتی و شفاف بودن آن در پنجره های کوره های الکتریکی از موسکویت بهره می گیرند . موسکویت نوع پولکی بیشتر برای ساختن صفحه های میکایی به کار می رود . مصارف بیشتر موسکویت پولکی عبارتند از :

پر کننده در سیمان آسفالت و رنگ تزیین بتن جلوگیری از گیر کردن مته ها به هنگام حفاری و نوع بسیار دانه ریز موسکویت برای بالا بردن مقاومت رنگ در برابر رطوبت چسبندگی و فرسایش به کار میرود .

میکای ورقه ای با کیفیت بالا عمدتا موسکویت در بسیاری از صنایع خصوصا الکتریسیته به کار می رود . این امر به دلیل آن است که این کانی دارای مقاومت دی الکتریک بالاست . همچنین استفاده از این کانی از اتلاف انرزی جلوگیری می کند .

از دیگر مشخصه های این کانی حساسیت دی الکتریک بالا و ضریب حرارتی پایین می باشد. علاوه بر این خصوصیات میکا در دمای بالا مقاوم باقی می ماند . پنجره هایی که از میکا ساخته می شود دارای مقاومت بالای الکتریکی هستند و از هدر رفتن انرزی جلوگیری می کنند.

انواع میکا دارای ضریب دی الکتریک بین 5 تا 7 است . به طوری که از آن میتوان در ساختن خازن استفاده کرد .

 خواص الکتریکی و مکانیکی بالای میکا همراه با چسبندگی کم و همچنین توانایی دور کردن گرما از خود باعث شده است که از آن در ساختن ترانزیستور استفاده شود و از میکاها با ضخامت 1 میلی متر برای ساختن پوشش برای سیم ها استفاده می شود.

 کاربرد این سیم ها بیشتر در مبدل های الکتریکی است که باعث کوچک ترشدن و سبک تر شدن آنها میشود.مقاومت بالای میکا در مقابل گرما چگالی کم و مقاومت مکانیکی بالای آن باعث شده است که از آن در ساختن مقاومت های الکتریکی استفاده شود.

همچنین میکا بدلیل بالا بودن کیفیت در تولید لیزرهای هلیوم نئون فیلترهای اپتیکی مخصوص آسترها و پوشش برای شیشه هایی که باید فشار بالای بخار را تحمل کنند ساخت دیاگرام برای وسایل تنفس اکسیزن وسایلی جهت ردیابی و همچنین وسایلی برای سنجش گرما استفاده می شود .تحقیقات و آزمایشهای اخیر نشان داده است که از میکا میتوان در ساخت محدوده وسیعی از وسایل مانند ساختن پرده های پنکه های هوایی ساخت داشبورد ماشین و کف پوش استفاده کرد.

 همچنین از آن به عنوان جانشینی برای  آزبست در ساخت ترمز ماشین استفاده می شود.امروزه مقادیر قابل توجهی از این کانی در صنعت کامپیوتر برای تهیه حافظه های دستگاه کامپیوتر مصرف می شود.   

همچنین از آنجا که حتی ورقه های بسیار نازک این کانی نیز عایق الکتریسیته است لذا در ساختن لوازمی از قبیل لامپهای الکترونیکی مبدل رئوستا و مدارهای دستگاههای رادار مورد استفاده زیادی دارد .

فلوگوپیت به عنوان عایق در شمع هواپیما به کار برده می شود. 

شفافیت در مقابل نور و عایق حرارت بودن میکاها سبب شده است که از ورقه های آنها در ساختن پنجره های کوره های ذوب فلز استفاده شود. همچنین انواع نامرغوب میکا به عنوان عایق حرارت در اتو اجاق برقی و وسایل الکتریکی مصرف می شود.

با توجه به مصارف بسیار زیاد میکاهای ورقه ای امروزه در مواردی آن را به صورت مصنوعی تهیه می کنند .

لازم به تذکر است که تهیه مصنوعی میکا مستلزم مخارج سنگینی است .

پودر میکا اخیرا در صنایع کشاورزی اهمیت زیادی پیدا کرده است . از آن جمله از پودر مرطوب این کانی به جای پودر آلومینیوم برای مبارزه با شته گیاهان استفاده می شود.

همچنین پودر میکا را برای تنظیم نور در گلخانه ها  در مواردی که نور خورشید خیلی شدید باشد به منظور کاهش شدت نور به کار می برند

جایگزین ها میکا را دلیل خواص فیزیکی و مکانیکی بالایی که دارد در بسیاری از مصارف صنعتی استفاده می کنند.

و شاید بتوان گفت که جایگزینی برای آن وجود نداشته باشد. اما در بعضی موارد شن و تالک بجای آن مورد استفاده قرار می گیرند ( مانند پوشش سقف ها از فایبر گلاس در موارد محدودی بجای میکا در ساختن پلاستیک های مخصوص استفاده می شود ).

 

از ذخایر معروف میکا

می توان ذخایر پگماتیتی منطقه بیهار کشور هندوستان میناجره کشور برزیل را نام برد . منطقه بیهار در شمال غربی کلکته واقع است. در این منطقه پگماتیتی در حدود 600 معدن میکا وجود دارد .

که گروهی با وسایل مکانیکی و گروهی دیگر با وسایل ابتدایی استخراج می شوند . در مناطق دیگر هندوستان هم پگماتیت های میکا دار وجود دارد.

در منطقه برزیل در جنوب ایالت میناجره واقع شده اند .

 

ذخایر معروف میکا در ایران :

معدن میکای قره باغ در 70 کیلومتری شمال ارومیه است نوع میکای این ذخیره فلوگوپیت است که به صورت رگه های موازی با ضخامت چند سانتیمتر تا 5/0 متر و با شیب بسیار زیاد بین سنگ های آذرین و دگرگونی قرار گرفته است . نوع میکای آن خرد شونده است .

 و در ترکیب آن سیلیس (39 درصد) اکسید آلومینیوم (16 درصد ) اکسید آهن (3 درصد) و اکسید منیزیم (24 درصد) و LOI تشخیص داده شده است.

پتانسیل های دیگر میکا در پگماتیت های جندق ( 424 کیلومتری شمال شرقی اصفهان ) شمال چاه زرده  و جنوب غرب جندق کهریزه (استان کردستان ) 6 کیلومتری سقز سنگاوی (استان همدان ) 40 کیلومتری جاده همدان – ملایر و علی گوابر ( استان گیلان ) 5 کیلومتری جنوب غربی املش شناسایی شده است.

 

 

مصرف کننده میکا در ایران

عمده مصرف کنندگان شرکت ملی نفت صنایع لاستیک سازی شرکت آما ( تولید کننده الکترود ) صنعت برق (صنایع الکتریک) صنایع چینی هستند که میزان مصرف صنایع 1030 تن است حدود 60% مصرف از تولید داخلی قابل تامین است و 40% از خارج تامین می شود . بطور عمده از هندوستان . لذا ضمن ارزبری فراوان مخصوصا صنعت نفت را وابسته نگه می دارد .

تولید میکا در ایران

تولید و دانه بندی میکا (بدون تغلیظ) در ایران توسط شرکت ایران باریت تحت پوشش وزارت صنایع معادن و فلزات صورت می گیرد . این شرکت علاوه بر تولید پودرهای صنعتی از قبیل باریت تالک کائولن – میکا نیز در برنامه تولید خود دارد .

قیمت هر تن سنگ معدن قره باغ در تحویل به کارخانه (1371) 3125000 ریال و قیمت فروش میکای خرد شده توسط شرکت به مصرف کننده 360000 ریال می باشد برای تولید میکای بالای 95% خلوص باید عملیات لنگ شکن و آسیاب تیغه ای و از لرندهای مربوط استفاده شود. قیمت هر تن سنگ معدن میکای املش به مصرف کننده در سال 1381 هر تن دو میلیون ریال می باشد.

فلوئوريت

فلوئوريت

 

تاريخچه پيدايش فلوئوريت

 

از فلوئوريت در صنعت به عنوان کمک ذوب (flux ) استفاده می شود و نام آن نيز از همين خاصيت گرفته شده است.

فلوئور  f l u e r e در لاتين به معنای جريان  flow است.

اولين بار نام فلو ئوريت توسط دانا (  ( Danaدر سال 1816 بکار برده شده است.

در تمدن های  يونان ُورم از فلوئوريت برای ساختن اشيا زينتی وظروف استفاده می شده است سرخ پوستان آمريکا وچينی ها تز يئناتی را روی بلورهای فلوئوريت حکاکی می کردند .

اما اولين معدنکاری فلوئوريت ، در انگلستان  درسال 1775 ودرآمريکا درسال 1823 به ثبت رسيده است .

آ.اي فرسمان دانشمند روسي اين عنصر را همه چيز خور خوانده است.

سال 1771 ميلادي، يعني سال جداسازي اسيد فلوئوريدريك را تاريخ كشف فلوئور در نظر مي‌گيرند، گرچه اين تاريخ به ندرت مورد تصديق همگان است.

 در مورد نام فلوئور هم بايد گفت كه آمپر كلمه يوناني فتورس به معني مخرب را به خاطر فعاليت شيميائي شديد فلوئور انتخاب كرد.

ما ديوي كلمه فلوئوراين را مشابهت با كلمه «كلراين، پيشنهاد كرد كه البته ما در فارسي به جاي اين دو، معادل فرانسه آنها يعني فلوئور و كلر را به كار مي‌بريم.

در روز 26 ژوئن 1886 ميلادي ”مواسان“ اولين آزمايش موفقت آميز خود را كه ضمن آن در اثر واكنش فلوئور با سيلسيم شعله‌اي مشاهده كرد انجام داد.

به اين ترتيب پس از انجام موفقيت‌آميز آزمايش در حضور اعضاي اكادمي پاريس همگي گواهي بر موفقيت او دادند و سال 1886 ميلادي يعني سال تهيه فلوئور آزاد سالي تاريخي، مهمتر از روزها و سالهاي تاريخي ديگر، در بيوگرافي فلوئور شد.

اين ماده در انرژي اتمي و صنايع پيشرفته كاربرد زيادي دارد.

يكي از مهمترين منابع عنصر فلوئور كاني فلوئوراسپار بوده كه از تركيب اين كاني با اسيد سولفوريك، فلوريد هيدروژن توليد مي‌شود كه ماده اوليه براي توليد تركيبات فلوئور است.

 مهمترين تركيبات فلوئور، آلومينيوم‌تري فلورايد و كريوليت مي‌باشند كه در صنايع آلومينيوم سازي از اهميت خاصي برخوردارند.

آلومينيوم‌تري فلورايد، كريستال سفيد رنگي است كه به عنوان مكمل الكتروليت در صنايع توليد آلومينيوم مصرف فراواني دارد

در شكل زير 2 نمونه از كاني فلوئوريت نشان داده شده است كه بر خلاف يكسان بودن سيستم تبلور داراي رنگهاي متفاوت هستند.

 

کانی شناسی فلوئوريت

فلوئورموجود درطبيعت ( جز به تعداد ناچيز در مواد راديو اکتيو ) به صورت آزاد  وجود ندارد .

مقدار اين عنصر در زمين ( پوسته)65 0/0درصد ودر سنگ های آذرين دگرگونی ورسوبی در حدود 200تا 41000  گرم برتن است.

 جزو اکترو نگاتيو ترين عناصراست

درحال حاضر در ميان انبوه کانيهای فلوئور که درجدول زيرارائه شده است فلوئور مهم ترين منبع توليد کننده فلوئو ر جهان است .

 فلوئوريت به صورت کر يستال های اکتا هدرال يا کوبيک ودررنگ های مختلف تبلور می گردد.

 

 

 

جلای شيشه ای دارد  فلوئوريست در مقياس سختی موس مكان چهارم را اشغال می کند

رخ آن در جهت (111) می باشد.

رنگ آن از بی رنگ تا شيری کمرنگ است.

ولي به رنگهاي زرد- سبز- بنفش- قهوه اي و تيره ديده ميشود.

 بلورهای فلوئوريت بصورت دانه های درشت و ريز و فشرده و ﮊله ای، رشته ای ، شعاعی و پوششی و مطبق دبده می شوند.

فلوئوريت با ترکيب  Caf2: شامل 8/48 درصد فلوئور و 2/51 درصد کلسيم است.

 

کانه زايی فلوئوريت

 

بيشتر نهشته های اقتصادی فلوئوريت در دنيا از نوع گر مايی (هيدرو تر مال ) با درجات مختلف هستندو به انواع زير تقسيم می شوند .

- هيپوترمال                         2- مزوترمال                                3- اپی ترمال

فلوئو رين احتمالا طی تفريق از ما نتل فوقانی سرچشمه می گيرد .

تجمع فلوئوريت بر طبق معادله های زير و واکنش HF حاصل از محلولهای هيپوترمال با آهک حاصل می آيد.

2Hf+Caco3  -------- Caf2 + H2o + CO2

   معادله واکنش Hf با  Caco3 و Sio2 در سنگهای حاوی اين کانيها طبق معادله زير انجام می شود.

4Hf+Sio2 ---------- Sif4 +2H2o 

Sif4+2Caco3 ------------ 2Caf2+2Co2+Sio2 

 3Sif4+3H2O  ------ H2sio3 + 2H2sif6  (سيليسي شدن)

H2sif6 + 3Caco3 ---------- 3Caf2+H20 + 3Co2 + Sio2   (سيليسي شدن) 

ساير نهشته های فلوئوريت به صورت زير نيز وجود دارند.

4) infiltration (تراوش)

5) نهشته های آبرفتی و مخروط افکنه ای

6) نهشته های پگمانيتی

7) رسوبی که بسيار نادر است.

رده بندی کانسارهای فلوئوريت

رده بندی کانسارهای فلوئوريت بر اساس فرم تشكيل

نوع رگه ای

نوع استراتی فرم

نوع استوک ورک

کمپلکس های آلکا لن – کربنا تيت ها

نوع برش نفوذی

پگماتيت ها

نوع جانشينی

تقسيم بندی فلوئوريت بر اساس نوع کاربرد

1 . درجه اسيدی  (  97%: 2 Caf)

برای تهيه اسيد هيدروفلوئوريک مورد استفاده قرار می گيرد.

اين اسيد نقشی بنيادی در صنايع Al و نيز صنايع شيميائي وابسته دارد.

2. درجه سراميکی (95-96% : 2 Caf) و (80- 92% 2 :  Caf) برای تهيه شيشه های مخصوص و لعاب مورد استفاده قرار می گيرد.

3 . درجه متالوﮊيکی

60%  : Caf2   و 3/0 %   >   سولفيد و 05/ 0% > Pb

در صنايع فلز کاری مورد استفاده می باشد. از دير باز تقريبا در انحصار کامل صنايع آهن و فولاد بوده است. ولی در سالهای اخير مقادير متنابهی از نوع اسيد فلورين (فلوئوريت)  به صورت بريکيت در اين صنايع بکار رفته است.

كاربردهاي فلوئورين

فلوئوريت از جهت ميزان توليد در رديف توليدات عمده مواد معدني نيست.

اما ماده اوليه و اساسي صنايع آلومينيوم و صنايع شيميائي و فولاد جهان محسوب ميشود.

1. كاربرد در صنايع فولاد و متالوژي

   در فولاد سازي از فلوئوريت به عنوان كمك ذوب و پائين آورنده غلظت سرباره كه موجب ميشود تا فسفر و گوگرد وارد سرباره شوند استفاده مي شود.

در متالوژي از فلوئوريت با عيار 60% و مقدار سولفور 3/0 % و سرب تا حد 25/0%  تا 5/0 % استفاده ميشود.

حداقل درصد فلوئوريت در صنايع فولاد نبايد كمتر ار 55% باشد.

2. صنايع شيشه سازي و سراميك

از فلوئوريت در تهيه ظروف شيشه اي نوع اوپالين سفيد و بي رنگ استفاده ميشود.

مخلوط كردن 10% تا 30% فلوئوريت با شيشه باعث سفيد شدن و كدر شدن آن ميشود.

3. صنايع شيميائي

بيش از 60%فلوئوريت در صنايع شيميائي بكار ميرود.

در ساختن اسيد فلوئوريك از حداقل 95%Caf2  و حداقل 1% Sio2  و 03/0 تا 1/0 % سولفور و عدم وجود  Ba  و Pb و S  استفاده ميشود.

4. صنايع الکترونيک

در صنايع الکترونيک از ترکيب گازی سولفيد هگزا فلوريد به عنوان جداکننده ولتاﮊ قوی استفاده می شود.

از فلوئوريت بسيار شفاف که بيشتر در پگماتيت ها يافت می شود. در ساختن عدسيهای شئی ميکروسکوپ و منشورهای اسپکتروگراف و صفحاتي که باعث انتشار امواج با طول موج کوتاه می شوند استفاده می گردد.

5. صنايع هسته ای

از ترکيب هگزا فلوئورا يد برای جداسازی  235 uاز 238u   استفاده می گردد.

معمولی ترين روش غنی سازی به روش د يفيوﮊن گازی و غنی سازی سانتريفيوﮊی است.

غنی سازی به روش ديفيوﮊن گازی فرايندی است که در آن هگزافلوريد اورانيوم تحت نيرو از درون يکسری حفاظ بازدارنده گازی متخلخل مخصوص عبور داده می شود و ايزو توپ ها جدا می گرددو مولکولهای سبکتر سريعتر حرکت کرده و بيشتر از مولکولهای سنگينتر به بازدارنده ها مي چسبند .

6. فلوئوريداسيون آب مشروب

وجود ppm  1 فلوئور در آب به راحتی از پوسيدن دندانها جلوگيری می کند و کاملا مطمئن و بی خطر است و پوسيدگی دندان را تا 60% کاهش می دهد.

بيشتر کشورهای توسعه يافته از آب فلوئور يده شده  استفاده می کنند. مقداری از منابع تهيه  فلوئور كه براي تهيه آب فلوئوريده شده بکار می رود عبارتند از 6 Sif 2 Na-اسيد سيلسيک 6 Sif 2 Hو فلوسپار طبيعی

زمين شناسي و پراكندگي كانه در ايران

از يك طرف بعنوان كاني فرعي در گرانيتها و سنگهاي آذرين وجودارد و از طرف ديگر بصورت بلور در ژئودها و بصورت خوشه‌اي در غارهاي آهكي ديده مي شود. در طيف وسيعي از محيط‌هاي زمين شناسي ديده مي‌‌‌شود كه اين نشانه تشكيل كه اين كاني در شرايط فيزيكي شيميائي گوناگوني

از نقطه نظر اقتصادي مهمترين شكلهاي پيدايش اين كاني عبارتند از:

•رگه‌هاي شكافي در انواع سنگها از قبيل آذرين، دگرگوني و رسوبي
•نهشته‌هاي جانشيني لايه‌اي شكل در سنگهاي كربناته
•نهشته‌هاي جانشيني در سنگهاي كربناته در همبري با توده‌هاي نفوذي آذرين اسيدي
•نهشته‌هاي داربستي و پرشدگي‌ها در نواحي خرد شده
•نهشته‌هاي موجود در حاشيه كمپلكس سنگهاي آلكالن و كربناتيت
•تمركزهاي بر جا ناشي از هوازدگي نهشته‌هاي اوليه
•محصول فرعي قابل بازيابي در نهشته‌هاي فلزي
فلورين همچنين در محيط‌هاي پگماتيتي، پرشدگي در فضاهاي باز، پرشدگي در تنوره‌هاي برشي و رسوبات درياچه‌اي ديده شده است

كانسارهاي فلورين معروف دنيا

 

 

ذخاير و پتانسيلهاي عمده فلورين در ايران

ميزان ذخيره قطعی فلورين در ايران در طي اين دوره ( 1373-1380 ) از 443000 تن در سال 1373 به 844492 تن در سال 1380 افزايش يافته است (جدول زير)

بر اساس اطلاعات مركز آمار ايران ميزان كشف در سال 1378 بيش از 2 برابر سال 1373 مي‌باشد و اين در حالي است كه ميزان توليد پس از روند كاهشي طي سالهاي 1374 لغايت 1376 در سال 1378 معادل 20 درصد نسبت به سال 1373 افزايش توليد داشته است.

اين مقدار ذخيره در سال 1379 به حدود 550 هزار تن رسيده است و در سال 1380 نسبت به سال قبل 53% افزايش داشته است و به حدود 844 هزار تن رسيده است.

سا ل   كشور	1373	1374	1375	1376	1377	1378	1379	1380
ايران	443000	880000	419000	650886	637906	930020	550628	844492

ميزان توليد فلوئورسپار در ايران در سال هاي 1373-1380 (برحسب تن) 

 

 

 

 

 

 

فلورين در ايران به صورت كاني همراه ذخاير فلزي نظير سرب و روي در توده‌هاي آذرين غني از سيليسيم و آمونيم، در معادن سرب مازندران بصورت رگچه‌هاي كوچك، در معدن باريت درين كاشان و همچنين در نزديكي معادن زغالسنگ زير آب بصورت رگچه‌هاي كوچك ديده مي‌شود.

در جدول زير مشخصات كانسارهاي فلورين همراه با ميزان ذخيره آنها درج شده است. همانطور كه مشاهده مي‌شود براساس اين اطلاعات (وزارت صنايع و معادن) جمعا بيش از 1/3 ميليون تن ذخيره احتمالي و بالغ 5/1 ميليون تن ذخيره قطعي در كشور وجود دارد كه با ارقام مندرج در مركز آمار ايران متفاوت مي‌باشد ولي بهرحال بنظر مي‌رسد كه ميزان ذخيره قطعي فلورين كشف شده در كشور نبايد كمتر از 1 ميليون تن باشد.

 

ميزان توليد و فرآوري فلورين در ايران

ميانگين توليد فلورين در ايران در اين دوره ( 1990-2000) 16382 تن بوده که از 4767 تن در سال 1990 به 22204 تن در سال 1994 ، 26275 تن در سال 1998 و 20000 تن در سال 2000 افزايش يافته است (جدول زير).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

توليد فلورين در ايران در سال هاي ( 1990-2000) (تن).

 

سال	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000
توليد فلورين در ايران	4767	12260	9182	10000	22204	20163	18926	17035	26275	19387	20000

ميانگين توليد فلورين در ايران در اين دوره ( 1997-2001) 4/26211 تن بوده که از 17035 تن در سال 1997، 18387 تن در سال 1999 و 34688 تن در سال 2001 افزايش يافته است (جدول  زير).

سال	1997	1998	1999	2000	2001
	17035	26275	19387	34672	34688

 

در جدول بعدي ميزان توليد و فروش فلورين از معادن داخلي كشور را همراه با تعداد و مجوز بهره‌برداري درج شده است. همانطور كه ملاحظه مي‌گردد:

1)تعداد معادن در دهه 70 به پنج برابر تعداد معادن در دهه 60 افزايش داشته است.
2)به همين نسبت حداقل توليد برابر مجوزهاي بهره‌برداري به حدود دو برابر افزايش رسيده است.
3)ميزان توليد پس از طي نوساناتي كه در دوره 1372-1367 داشته از سال 1373 شروع به افزايش نموده بطوريكه از حدود 22هزار تن در سال 1373 به بيش از 26 هزار تن در سال 1378 رسيده است.
4)بررسي اين اطلاعات نشان مي‌دهد كه عليرغم افزايش توليد، ميزان متوسط توليد براي هر معدن كاهش چشمگيري داشته است؛ بطوريكه متوسط توليد براي هر معدن در سال 1367 معادن حدود 10 هزار تن ولي در سال 1378 به كمتر از 3 هزار تن رسيده است. علت اين امر مربوط به كاهش توليد معادن عمده فلورين ذكر شده است.

5)ميزان فروش نيز در اواخر دهه 60 و اوايل دهه 70 تقريبا از 8 برابر در سال1367 تا 2 برابر در سال1374نسبت به فروش سال 1378 متغير بوده است. آمار فروش نشان مي‌دهد كاهش چشمگيري در روند فروش بوجود آمده كه علت عمده آن مربوط به كاهش مشتريان مصرف كننده بويژه صنايع فولادسازي بوده است.
6)ميزان فروش پس از روند كاهشي طي 10 سال (1376-1367) از سال 1377 با يك نرخ مناسبي شروع به افزايش گذاشته است كه احتمالا مربوط به صنايع جديد مصرف كننده مي‌باشد.
7)ميزان فروش در سال 1380 نسبت به سال قبل 8/15 % افزايش داشته است و پيش‌بيني مي‌شود كه ميزان فروش در سالهاي آتي با نرخ مناسبي افزايش پيدا كند.

در سال 1373 فقط استان‌هاي خراسان و مازندران داراي معادن فلورين بودند، در حالي كه در سال 1377 پنج استان كشور شامل استان‌هاي خراسان، مازندران، اصفهان، كردستان و مركزي داراي معادن فلورين بودند.
ميزان توليد فلورين در استان خراسان رو به كاهش گذاشته بطوريكه از 20 هزار تن در سال 1373 به حدود 13500 تن در سال 1377 رسيده است و اين در حالي است كه ميزان توليد فلورين در استان مازندران فزاينده بوده است. آمار توليد در سال1379 بجز در استان مركزي در استان‌هاي خراسان و مازندران افزايش داشته است.
در سال 1380 استانهاي خراسان و مازندران و مركزي و يزد تنها توليد كننده‌هاي فلورين در ايران بودند. در استان خراسان ميزان توليد در سال 80 نسبت به سالهاي قبل داراي كاهش بسيار قابل توجهي بوده و حدود 92% نسبت به سال 79 كاهش داشته است. در استان مازندران توليد در سال 80 نسبت به سال 79 داراي 29% افزايش بوده است و در استان مركزي نيز توليد در سال 80 نسبت به سال قبل 43% افزايش داشته است.

 

 

عادن فعال فلورين در کشور

 

نام انديس	استان	250000/1	100000/1
آتش كوه	يزد	طبس	شرق خور
آتش كوه(1)	يزد	طبس	شرق خور
استرخوئيد	كرمان	رفسنجان	باغين
چشمه(2)	مركزي	گاپايگان	محلات
حاجي آباد	يزد	طبس	رباط خان
دشتي	اصفهان	اصفهان	اصفهان
شمال شرق چشمه(3)	مركزي	گلپايكان	محلات

شمس آباد	خراسان	تربت حيدريه	فيض آباد
شور چشمه_سياه مرز	سمنان	ساري	كياسر
عباس آبد	اصفهان	كاشان	اردستان
غرب چكاب 1	مركزي	ساوه	اشتهارد
فلوئورين(بدون نام)	اصفهان	كاشان	اردستان
كلوته اشرفو	اصفهان	اردكان	زرين
ولسيده	مازندران	آمل	آمل
كلاردشت	مازندران	آمل	چالوس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نام كانسار	استان	250000/1	100000/1
سنگده	مازندران	ساري	پل سفيد
قهر آباد	كردستان	مهاباد	سقز
كمر زرد	يزد	طبس	كريت
كمر مهدي	يزد	طبس	كريت
ميلا كوه	سمنان	ساري	كياسر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مطالعات اكتشافي

از بين نواحي مختلف علاوه بر نقاطي كه كانسارهاي فلورين قرار گرفته‌اند وزارت صنايع و معادن در استان‌هاي مازندارن و سمنان نيز اقدام به صدور موافقت‌هاي اصولي اكتشاف نموده است. (جدول  زير)

در برنامه‌هاي اكتشافات سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني نيز در حال حاضر هيچ منطقه‌اي از نظر اولويت اكتشافي فلورين معرفي نشده است .

بهمين جهت در صورت نياز بنظر مي‌رسد فقط نواحي كه تا شعاع 150 كيلومتري از آنها آثاري از فلورين و يا پاراژنزي آن ديده مي‌شود از اولويت اكتشافي برخوردار هستند.

 

صنايع مصرف کننده فلورين در ايران

براساس بررسي انجام شده صنايع توليد الكترود، آلومينيوم و صنايع فولادسازي بيش از 95 درصد از مصرف فلورين را بخود اختصاص داده‌اند.

بر همين اساس ساليانه حدود 90 هزار تن فلورين به مصرف اين صنايع رسانده مي‌شود. حدود مصرف هر يك از اين صنايع به شرح زير مي‌باشد.

صنايع فولاد سازي 85-75 هزار تن
-صنايع توليد آلومينيوم 10-5 هزار تن
-صنايع توليد الكترود جوشكاري 5-1 هزار تن
-ساير صنايع (شيشه سازي سراميك) 2-1 هزار تن

با توجه به افزايش ظرفيت توليد محصولات فولادي، آلومينيوم، الكترود جوشكاري و صنايع شيشه‌سازي سراميك سازي پيش‌بيني مي‌شود ميزان مصرف فلورين در سال 1383 به حدود 150 هزار تن در سال برسد.

استفاده از اين ماده معدني در ايران با آغاز به كار كارخانه ذوب آهن اصفهان در اواسط دهه 1340 مي‌باشد. همراه با افزايش توليدات اين كارخانه روند توليد فلورين نيز افزايش يافته است بطوري كه توليد فلورين در سال 1373 به حدود 2200 تن رسيده است.

اين توليدات عمدتاً از معادن كمر مهدي، پاچي ميانا، فسخود، جويمند، مهرآباد، گمشجه، اردكان و پيناوند مي‌باشد.

ميزان مصرف ظاهري فلورين در ايران در سالهای (1373 و 1383) از 2200 تن در سال 1373 به 150000 تن در سال 1383 افزايش يافته است.

ميزان مصرف ظاهري فلورين در ايران در طي اين دوره (1378-1375) از 27752 تن در سال 1375 به 29857 تن در سال 1378 افزايش يافته است(جدول 21).

ميزان مصرف ظاهري فلورين در ايران در طي اين دوره (1378-1375) از 27752 تن در سال 1375 به 29857 تن در سال 1378 افزايش يافته متوسط مصرف فلورين حدود 30 هزار تن در سال مي باشد كه با متوسط مصرف ساليانه حدود 90 هزار تن بسيار اختلاف دارد. احتمالاً مقدار واردات فلورين كه در جدول مذكور صفر منظور شده مربوط به كريوليت مصنوعي وارداتي است كه متأسفانه در آمار واردات منعكس نشده بود.

 

 

ميزان مصرف ظاهري فلورين در ايران در طي اين دوره (1376-1380)با نرخ رشد23%، از 17035 تن در سال 1376 به 26652 تن در سال 1378 و 34688 تن در سال 1380 افزايش يافته است

ميزان صادرات فلورين در ايران

  ميزان صادرات فلورين در ايران در اين دوره (1376-1381) از 2 تن در سال 1376 به 2/2 تن در سال 1378 و 9/10 تن در سال 1381 افزايش نشان مي دهد

 

بررسي قيمت‌هاي داخلي فلورين

 قيمت جهاني فلورين براساس صادرات طي سالهاي 1367-1380 از 7/12 هزار ريال برتن در سال 1368 به 7/235 هزار ريال برتن در سال 1375 و 5/320 هزار ريال برتن در سال 1380 افزايش يافته است(جدول زير).
بررسي روند قيمت نشان مي‌دهد كه طي 10 سال گذشته بطور متوسط 21 درصد رشد فزاينده داشته است كه در مقايسه با متوسط نرخ تورم مي‌توان نتيجه گيري كرد كه قيمت فلورين در اين مدت ثابت باقي مانده است.

 

 

معادن فعال  فلوئورين استان مازندران

	محل معدن	نوع ماده معدني	نام معدن	رديف
فعال	93 ك جنوب شرقي ساري	فلوئورين	آراء	1
فعال	80 ك جنوب ساري	فلوئورين	پاچي ميانا	2
فعال	46 ك جنوب قائمشهر	فلوئورين	كمر پشت خطير كوه	3
فعال	80 ك جنوب شرق قائمشهر	فلوئورين	امافت	4
نيمه فعال	75 ك جنوب شرق ساري	فلوئورين	طالع (فلوئورين-باريت)	5

 

 

 

 

 

 

 

معادن غير فعا ل فلوئورين استان مازندران

	محل معدن	نوع ماده معدني	نام معدن
غير فعال	30 ك جنوب شرقي پل سفيد	فلوئورين	شش رودبار
غير فعال	40 ك جنوب غربي سواد كوه	فلوئورين	دراسله

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

صادرات مواد معدني فعال سال 81در استان مازندران

در سال 81 مقدار 15959 تن از انواع مواد معدني فرآوري شده شامل فلوئورين-كنستانتره سرب-ذغال سنگ حرارتي و مرمريت از كشور صادر شده است. ( به مبلغ  768707 دلار)

رديف	نام صادر كننده	نام ماده معدني صادر شده	مقدار بر حست تن	مبلغ به دلار	كشور مقصد
1	شركت پاليش سنگ	فلوئورين	2800	178154	تركيه-عربستان-هند
2	شركت فاطر	فلوئورين	1400	700000	تركيه
3	شركت معدني دماوند	كنستانتره سرب	800	200000	چين
4	ذغالشوئي چمنستان نور(وطني)	ذغالسنگ حرارتي	10709	29555	تركيه
5	شركت سرمد سنگ	مرمريت	250	25000	ايتاليا

 

 

كشور‌هاي عمدة توليد كننده فلورين

همانطور كه اشاره شد ميزان توليد فلورين در سال 1997 بالغ بر 8/4 ميليون تن بوده كه از اين رقم 21 درصد در كشور مكزيك، 11 درصد در شوروي سابق، 9 درصد در اسپانيا و هر يك از كشورهاي آفريقاي جنوبي و فرانسه با 8 درصد توليد فلورين را به خود اختصاص داده‌اند.

    در سال 1998 به 4 ميليون تن رسيده است. چين 50% توليد فلوئوراسپار را در اختيار دارد، بعد از آن مكزيك، مغولستان، روسيه و آفريقاي جنوبي قرار دارند

    در سال 2002 توليد جهاني فلورين 2/4 ميليون بوده است. كشور چين با بيش 51% در مقام اول، مكزيك با حدود 15% در مقام دوم و آفريقاي جنوبي با حدود 5/5% از توليد كل جهان در مقام بعدي قرار مي‌گيرند.

از بين كشورهاي مختلف كشورهاي مكزيك، فرانسه، آفريقاي جنوبي و چين ميزان ظرفيت توليد خود را در سال 1990 به حداكثر دو برابر ظرفيت در اوايل دهه 80 رسانده‌اند، كه بجز كشور چين، هيچيك از كشورهاي فوق نتوانستند ميزان توليد خود را به ظرفيت‌هاي ايجاد شده برسانند، در حاليكه كشور چين مرتب ظرفيت توليد خود را افزايش داد و ميزان توليد متناسبا افزايش داشته است. علت اين امر مربوط به مرغوبيت و قيمت مناسب فلورين اين كشور ذكر شده است

معادن عمده فلورين جهان در چين، غرب ايالات متحده آمريكا، فرانسه و انگلستان قرار گرفته‌اند. در ترانس بايكال و در نزديكي شهر مسكو در سمت راست رودخانه اسوگا (‌Osuga) كانسارهاي فلورين را مشاهده كرد.  

 

ميزان صادرات فلورين جهان

  ميزان صادرات جهاني فلورين در اين دوره (1991-1998) و (1997-2002) مقدار بزرگی است که بخش اعظم آن توسط كشورهاي آفريقای جنوبی، چين، مكزيك، مغولستان ، مراکش، کنيا و ايران صورت می گيرد

 

 

 

كشور مكزيك دومين صادر كننده در جهان بوده كه بطور متوسط ساليانه بيش از 200هزار تن صادر نموده است. در اين ارتباط طي سالهاي اخير سه كشور هنگ كنگ، مغولستان و ازبكستان در بازار صادرات جهاني فلورين حضور پيدا كرده‌اند كه در اين بين مغولستان با صادرات متوسط 10 هزار تن در سال بازار خوبي را در اختيار گرفته است.
در جدول بعدي ميزان صادرات فلورين در جهان در پنج كشور برتر از سالهاي1997 تا 2002 مشاهده مي‌شود. صادرات طي اين سالها (2002-1997) از روند يكساني برخوردار نبوده است به طوري كه تا سال 1998 كاهش صادرات را داريم از 1998 تا 2001 صادرات روند صعودي و در سال 2002 كاهش صادرات را داريم در كل در سال 2002 نسبت به سال 1997 كاهش صادرات در كل جهان مشاهده مي‌شود. متوسط صادرات ساليانه طي اين سالها 37/2 ميليون تن بوده است.
اطلاعات و آمار مربوط به صادرات جهاني فلورين طي سالهاي 1997 تا 2002، نشان مي‌دهد كه چين با متوسط صادرات ساليانه 1190 هزار تن بزرگترين صادر كنندة فلورين در جهان است بعد از چين، مكزيك، با متوسط 355 هزار تن دومين صادر كننده در جهان بوده است. آفريقاي جنوبي، مغولستان و كنيا در رده‌هاي بعدي قرار دارند.

 

 

ميزان صادرات جهاني فلورين در اين دوره ( 1991-1998) از 3731 هزار تن در سال 1991 به 3265 هزار تن در سال 1994 و 3481 هزار تن در سال 1998 افزايش نشان مي دهد.

صادرات جهاني فلورين درسال هاي ( 1991-1998)(هزارتن)

	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998
	230	224	107	106	129	144	131	125
قيمت جاري	193	193	95	97	121	121	129	125
واحد وزن	تن	تن	تن	تن	تن	تن	تن	تن
واحد پول	Us$	Us$	Us$	Us$	Us$	Us$	Us$	Us$
صادرات جهان بر حسب هزار تن	3726	3496	3505	3265	2944	3778	3966	3481

 

ميزان صادرات جهاني فلورين در اين دوره ( 1997-2002) از 2192333 تن در سال 1997 به 2459082 تن در سال 1999 و 2356383 تن در سال 2002 افزايش نشان مي دهد.

 

             صادرات جهاني فلورين درسال هاي (1997-2002)( تن)

	1997	1998	1999	2000	2001	2002
قيمت ثابت	116	119	131	125	_	_
قيمت جاري	119	125	129	125	_	_
واحد وزن	تن	تن	تن	تن	تن	تن
واحد پول	Us$	Us$	Us$	Us$	Us$	Us$
صادرات جهان بر حسب هزار تن	2192333	2475169	2459069	2402592	2323466	2356383

 

در جدول بعدي حجم مبادلات منعكس شده است. همان طور كه ملاحظه مي‌گردد بيشترين حجم مبادلات فلورين در سال 1997 رخ داده است

2002	2001	2000	1999	1998	1997
2192	2475	2459	2403	2324	2356	صادرات
2170	2550	2647	2507	2514	2754	واردات
4362	5025	5106	4910	4838	5110	چجم مبادلات

حجم مباد لات جهاني فلورين (هزار تن )طي سالهاي 2002-1997
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

قيمت جهاني فلورين بر اساس (صادرات و واردات) طي سالهاي 1996-2000 (دلار بر تن)

 

نرخ رشد متوسط	2000	99	98	97	96	سال
2.3%-	99	98	106	107	109	قيمت بر حسب صادرات
3.2%-	111	114	122	128	127	قيمت بر حسب واردات

 

قيمت جهاني فلورين براساس صادرات طي سالهاي 1996-2000 با نرخ رشد منفي 3/2%، از 109 دلار برتن در سال 1996 به 106 دلار برتن در سال 1998 و 99 دلار برتن در سال 2000 افزايش يافته است(جدول اولي).
قيمت جهاني فلورين براساس واردات طي سالهاي 1996-2000 با نرخ رشد منفي 2/3%، از 127 دلار برتن در سال 1996 به 122 دلار برتن در سال 1998 و 111 دلار برتن در سال 2000 افزايش يافته است(جدول دومي).

 

در جدول شماره   2  قيمت جهاني انواع فلوئورين براي عمده ترين كشورهاي صادر كننده و تعيين كننده درج شده است.

همانطور كه ملاحظه مي گردد:

1.قيمت فلورين متالورژيكي در سال 1996 بين 95 تا 115 پوند ولي در سال 2001 به 100 تا 130 پوند رسيده است.
2.قيمت فلور اسپار كشور چين با روند كاهشي از متوسط 150 دلار در سال 1996 به 140 دلار در سال 2001 رسيده است.
3.قيمت ساير فلورين‌ها با روند كاهشي مواجه بوده است.
4.متوسط قيمت جهاني فلورين در سال 2001 حدود 120 دلار بوده است.

 

ميزان ذخيره پايه و اقتصادي فلورين جهان در طي اين دوره ( 1995 – 2004 )به ترتيب از 310000 و 210000 تن در سال 1995 به 480000 و 230000 تن در سال 2004 افزايش يافته است

کشورهاي آفريقاي جنوبي، روسيه، چين، مكزيك، مغولستان، فرانسه،اسپانيا، ايتاليا و انگلستان بيشترين ميزان ذخاير فلورين دنيا را بخود اختصاص داده اند

 

 

 

 

 

ذخاير فلورين جهان يا با منشاء فلوئوراسپار هستند و يا از منشاء فلوئور آپاتيت بدست مي‌آيند

نوع دوم منبع اصلي تهيه كودهاي فسفاته است و با توجه به محتواي 5/2 تا 4 درصد فلورين، اين سنگها يكي از منابع مهم تهيه فلورين جهان هستند.

كانسنگ‌هاي فسفات معمولاً حاوي 5/3 درصد فلورين مي‌باشد. فلوئور در اين حالت به صورت فلوئور آپاتيت مي‌باشد. هنگام تهيه كود شيميايي و اسيد فسفريك مي‌‌توان تركيبات فلوئور داري چون آمونيم فلورايد، كلسيم فلورايد و كريوليت را بدست آورد.

فلورين به صورت ذخاير كم اهميت در پگماتيت‌ها، رسوبات درياچه‌اي و فضاهاي باز به شكل استالاگميت و استالاگتيت شناخته شده است.

 

منابع

 ـ اديب ، عباس ، 1370 ، روشنگري در پزشكي كهنه و نو .
- اسکندري،شيوا،آقانباتي،علي،فتوتي،وحيد،(1380 )،" فعاليتهاي زمين شناسي و اکتشافي انجام شده در استانها و برنامه پنج ساله سوم" .
-ام.اوانز،‌انتوني،مر،‌فريد،مقدسي،سيدجواد،(1373)،"مقدمه اي بر زمين شناسي کانسنگ ها" .
- شهاب پور،جمشيد،(1382)،"زمين شناسي اقتصادي"،انتشارات دانشگاه شهيد باهنر كرمان .
- گزارش بر عيار كردن باريت، سرب و فلورين معدن آتشكده – 1354 سازمان زمين‌شناسي
- بررسي طرح بهره‌برداري معدن فلورين و سرب پاچي ميانا– 1354 مجتبي حجازي
- گزارش مقدماتي درباره معادن و كانسارهاي ايران (بخش دوم)– 1363 طرح مطالعات گسترش صنايع شيميايي - وزارت صنايع.
-گزارش در مورد راه حلهاي ريشه‌اي جهت توسعه صادرات مواد معدني- 1366 – اداره كل صادرات و منابع.
- غضبان ،‌ فريدون ،(1381)،"زمين شناسي زيست محيطي"،انتشارات دانشگاه تهران .
- قرباني،منصور،(1381)،"ديباچه اي بر زمين شناسي اقتصادي ايران".
-كريم پور،محمدحسن،سعادت،سعيد،(1381)،"زمين شناسي اقتصادي كاربردي"، نشرمشهد .
- كريم پورـ محمدحسن ،1378 ،کاني هاوسنگ هاي صنعتي،نشر مشهد .
- ميسون،‌برايان،کارلتون ب،مر،مر،فريد ‌، شرفي ،علي اصغر ،(1370)، " اصول ژئوشيمي،انتشارات دانشگاه شيراز ".
-اطلاعات شركت آلومينيوم ايران – 1378.
- كانه آرايي معدن فلورين پاچي ميانا – موسسه تحقيقات و كاربرد مواد معدني ايران.
- بازار جهاني فلزات غيرآهني (ماهنامه اقتصادي، آماري، فني) دفتر مطالعات بازار شرك مينرال اكسپورت، سال ششم شماره 62، مهر 1375
- نتايج آمارگيري از معادن در حال بهره‌برداري كشور سالهاي 1373 لغايت 1378- مركز آمار ايران.
- فهرست معادن فعال فلزي و غير فلزي كل كشور: معاونت معدني و فرآوري وزارت معادن سابق. بانك اطلاعات معدني – سال 1375.
- ويلهم ولمر ، فردريک ، يعقوب پور ،‌ عبدالمجيد ، (1373) ، " ارزيابي اقتصادي در اکتشاف" .
- يعقوب‌پور-عبدالمجيد، «مباني زمين‌شناسي اقتصادي»، مركز انتشارات صنعت فولاد، 1371

طرح پيجوئي چكشي فلوئوريت در شمال غرب محلات (وزارت معادن و فلزات:مجري طرح)

اكتشاف مقدماتي ذخاير فلوريت لاريجان

سيماي معادن و صنايع معدن مازندران

طرح پي جوئي و اكتشاف مقدماتي كاني هاي غير فلزي در شرق و غرب ورسك(سواد كوه)( شركت مهندسي ايتوك ايران_شركت مهندسي كاوش كانسار)

 

و متداول شيشه‌گري به دليل گراني مقرون

 

 

 

فلدسپار

 فلدسپار

 

مقدمه

   فلدسپارها یکی از متداول ترین و فراوان ترین کانی های تشکیل دهنده ی سنگ ها می باشند كه حدود 60 درصد پوسته زمین را به خود اختصاص داده اند. نام آنها از یک کلمه آلمانی به نام Feld+Spar  گرفته شده است که Feld به معنای قطعه زمین و Spar یعنی مکانیزمی که در آن کانی های روشن در سطح صاف شان می شکنند.

    از ویژگی های عمومی آن ها می توانیم سفید و روشن رنگ بودنشان ،سختی در حدود 6  و چگالی 55/2-63/2 را نام برد. وجود کلیواژ خوب در دو جهت تقریباً عمود بر هم را ذکر نماییم.  ساختمان آنها متشکل از تتراهدر های SiO4  است که اتصال آن ها بصورت داربستی است.  

از ویژگی های دیگر فلدسپات ها وجود ماکل در آنهاست که اگر ساده باشد به ماکل کارلسباد و اگر در هم باشد به ماکل مکرر معروف است. فرمول شیمیایی آنها XAl(Al,Si)3O8  می باشد که در این جا X  می تواند سدیم، کلسیم، پتاسیم و به ندرت باریم باشد.

بطور کلی فلدسپات ها در سنگ های آذرین فراوان ترند و در سنگهای دگرگونی هم دیده می شوند و در برخی موارد در سنگهای رسوبی هم دیده می شوند.

   تاریخچه تولید و مصرف فلدسپات ها:

اولین محصولات شناخته شده فلدسپات به قرن 18 بر  می گردد. درست زمانیکه سرخپوستان در حین معدن کاری بخش های کائولینیتی شده فلدسپات را به انگلستان صادر می نمودند. مورد مصرف این فلدسپات ها در صنایع سرامیک بوده است.

اولین فلدسپات ها در حین معدن کاری همراه با کائولن به صورت فلدسپات  هوازده در Sylua در Jackson County  کشف شد.

اولین محصول ایجاد شده از فلدسپات در این منطقه از پیکره ی یک پگماتیت بدست آمد. 

پگماتیت ها پیکره های سنگی رایجی هستند که ترکیباتی از گرانیت دارند و شامل بخش اعظمی از کریستال های بزرگ غیر معمولی با توده هایی از کوارتز- فلدسپات و میکا می باشند.

در سال 1946 آمریکایی ها تکنیک های جدیدی را برای جدا سازی نهشته های میکا از فلدسپات بکار گرفتند که همان عمل معروف Flotation می باشد.

تقسیم بندی فلدسپات ها :

بدلیل آنکه فلدسپات ها یون های مختلف Na,k,Ca و گاهاً Ba را در ساختمان خود دارند و همچنین با توجه به شرایط دمایی خاص و وضعیت  سنگ مادر  می توان آن ها را به گروه های زیر تقسیم بندی نمود:

1- فلدسپات های کالکوسدیک یا پلاژیوکلاز ها

2- فلدسپات های آلکالن یا ارتوکلازها

3-فلدسپات های سنگین

فلدسپات های کالکوسدیک یا پلاژیوکلاز ها

آلبیت  MoonStone  قطب غنی از Naالیگوکلاز – آندزین – لابرادوریت – آنورتیت قطب غنی از Ca

چون  پلاژیوکلازها در محدوده ی وسیعی از حرارت یک توده ماگمایی تشکیل می شوند. در نتیجه دارای ترکیب شیمیایی متفاوتی می باشند که از آلبیت غنی از Na  تا آنورتیت غنی از Ca  را شامل می شود.

پلاژیوکلازها بطور فراوان  در سنگ های آذرین درونی مانند مونزونیت- دیوریت- گابرو و تراکیت و در سنگهای آذرین بیرونی و همچنین دگرگونی یافت می شوند.

فلدسپات های آلکالن یا ارتوکلازها

میکروکلین ( پتاسیم آلومینیوم سیلیکات) و مهمترین کانی این گروه می باشد. سانیدین(پتاسیم، سدیم آلومینیوم سیلیکات)  و آنورتوز (پتاسیم، سدیم آلومینیوم سیلیکات)  ارتوکلاز( پتاسیم آلومینیوم سیلیکات)

بطور کلی فلدسپاتهای پلاژیوکلازها  سری پیوسته ای از فلدسپات پتاسیک (اورتوز) و فلدسپات سدیک (آلبیت) را تشکیل می دهند.

بطور کلی فلدسپات های پتاسیک به دو زیر گروه عمده تقسیم می شوند :

اگر فلدسپات های پتاسیک به طور آرام و با درجه حرارت پایین  تا متوسط سرد شوند در سنگهای نفوذی و متامورفیک بصورت پگماتیت متبلور

 می شوند و سری میکروکلین- ارتوکلاز را تشکیل می دهند.

اگر در محیطی از ماگما که درجه حرارت بالاست سریع سرد شوند. این حالت بیشتر در سنگهای آتشفشانی مشهود است و سری سانیدین- آنورتوز را تشکیل  می دهند.

فلدسپات های پتاسیک سدیک هم به دو زیر گروه عمده تقسیم می شوند:

اگر در محیط با درجه حرارت بالا و به سرعت سرد شوند کانی های سری سانیدین- آنورتوز را تشکیل می دهند.

 

اگر در محیط با درجه حرارت پایین و به آرامی سرد شوند کانیهای سری میکروکلین-آلبیت را تشکیل می دهند.

فلدسپات های سنگین:

 سلسیان BaAl₂Si2O₈     

 هیالوفان(K,Na,Ba)[(Al,Si)₂O₈]  

وجود باریم ( Ba ) در این نوع فلدسپات ها  باعث تمایز آن با بقیه انواع فلدسپات ها شده . این کانی ها در طبیعت کمیابند.  هر دو کانی این گروه در داخل آهک ها و دولومیت های دگرگون شده یافت می شوند.

 

جدول مربوط به انواع فلدسپات ها:

نوع	ترکیب شیمیایی	نام کانی	سیستم تبلور
فلدسپات های آلکالن	فلدسپات های پتاسیم دار	سانیدین ارتوکلاز یا ارتوکلاز میکروکلین آدولر (آدولاریا)	مونوکلینیک(دما بالا) مونوکلینیک(دما متوسط) تری کلینیک(دما پایین) پزودورومبیک( دما پایین)
	فلدسپات های پتاسیم سدیم دار	سانیدین Naدار آنورتوز	مونوکلینیک تری کلینیک
	فلدسپات های سدیم دار	آلبیت دمای بالا آلبیت دما پایین پریکلین	تری کلینیک تری کلینیک تری کلینیک
پلاژیوکلازها	محلول جامد فلدسپات های سدیم و کلسیم	آلبیت الیگوکلاز آندزین لابرادور بیتوبنیت آنورتیت	تری کلینیک تری کلینیک تری کلینیک تری کلینیک تری کلینیک تری کلینیک
فلدسپات های سنگین	فلدسپات باریم دار	سلسیان هیالوفان	مونوکلینیک مونوکلینیک

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شرح مختصری از انواع کانی های ذکر شده از خانواده فلدسپات ها:

 

آلبیت  (Na,Ca)AlSi₃O₈         10- 0%  =  Ca 

مشخصات عمومی: بصورت کریستال های منظم – اکثراً توده ای و گاهی دانه ای

رنگ: سفید تا بی رنگ گاهی متمایل به آبی- سبز- قرمز که به خاطر وجود ناخالصی های موجود در آن می باشد.

آلبیت متداول ترین کانی از گروه فلدسپات های پلاژیوکلاز است.

الیگوکلاز: (Na,Ca)AlSi3O8           30-10% = Ca

مشخصات عمومی : قابل تورق – دانه ای و فشرده – کریستال های منظم- غیر متداول- اکثراً بصورت توده ای

رنگ: بی رنگ، سفید، خاکستری- مایل به سبز، زرد، قهوه ای – قرمز

عموماً انعکاس برلیانی از خودشان نشان می دهند که این بخاطر وجود دانه های ریز هماتیت موجود در آن می باشد که درخشندگی خاصی به آن می دهد.

این کانی، کانی متداول در داخل گرانیت ها و گنیس ها است.

آندزین:  Na,Ca (Al-Si)AlSi2O      لابرادوریت 70-50 % = Na50-30%=  Ca      

براستی که لابرادوریت یکی از جذابترین و زیباترین کانی هاست. این کانی جاروی جذبی دارد که بطور کامل مورد مطالعه قرار نگرفته است.

لابرادوریت می تواند در طول صفحات شکستگی و در مقطع های قطعه قطعه شده خود که به نام لابرادورسنس  Labradoresence  نامیده می شود. تولید بازتابش زیبایی از انواع نورها را بکند و رنجی از رنگ های آبی، بنفش، سبز، زردو نارنجی را از خود بروز دهد.

این رنگ ها نشان دهنده آن است که کانی در دو درجه حرارت متفاوت سرد شده. دانه های داخلی که در یک فاز پیوسته در دمای بالا بوده اند. در دمای پایین تر فاز ناپیوسته ای را تشکیل داده اند. یعنی در دمای پایین دو فاز جداگانه داریم. دلیل این تاثیر رنگ بخاطر ورود اشعه های نور است که از طریق مهاجرت های خارجی وارد این لایه ها می شوند و با اشعه های داخلی موجود در لایه ها مخلوط می گردند و اشعه های نوری جدیدی ایجاد می کنند که هر کدام طول موج متفاوتی دارد که در نتیجه هر کدام تولید رنگ خاصی می کنند که از داخل این کانی به بیرون ساتع می شود.

تمامی این اتفاقات بستگی و رابطه مستقیم با ضخامت و زاویه دار بودن لایه ها دارد.

آنورتیت: CaAl2Si2O8         

مشخصات عمومی: اصولاً توده ای- قابلیت تورق دارند- گاهی دانه ای و فشرده – سختی 6 -5/6

رنگ: سفید- خاکستری- قرمز و به صورت شفاف تا نیمه شفاف

آنورتیت در داخل سنگهای آذرین اولترا مافیک نمایان       می شود و همراه با سنگهای آهکی متامورف

   هم گزارش شده است.

میکروکلین      KAlSi3O8

مشخصات عمومی:  قابلیت تورق دارد- اکثراً توده ای- گرانولار

رنگ: سفید- خاکستری-زرد-صورتی- قرمز – سبز ( آمازون استون)

بطورکلی میکروکلین در گرانیت ها – گنیس های گرانیتی و پگماتیت ها وجود دارد.

سانیدین:       اورتوکلاز KAlSi3O8          

مشخصات عمومی: قابلیت تورق دارد- بصورت  دانه ای و توده ای دیده می شود.

رنگ : بی رنگ - سفید- زرد- صورتی- قرمز

ارتوکلازها در گرانیت ها، گنایس های گرانیتی و پگماتیت ها رخ می دهند.

 

دیاگرام مثلثی فلدسپات ها :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نکته: در این دیاگرام سری پلاژیوکلازها و فلدسپات های آلکالن دمای بالا مشخص شده است.

 

نکاتی درمورد دیاگرام:

پلاژیوکلازها یک سری محلول جامد را تشکیل می دهند.

فلدسپات های آلکالن یا ارتوکلازها در دمای بالا سری ایزومرفی را بین دو قطب Or و Ab نشان می دهند.محدوده 0 تا 63 درصد Ab را سانیدین و محدوده  63 تا 100 درصد را آنورتوکلاز می گویند.

در دمای متوسط هم این نوع فلدسپات ها بین دو قطب Or و Ab سری ایزومرف تشکیل می دهند که در مقیاس میکروسکوپی قابل تفکیک است و به نمونه حد واسط آن کریپتوپرتیت Cryptoperthite       می گویند.

در دمای پایین تفکیک بلورهای فلدسپات آلکالن فقط از طریق میکروسکوپ میسر است دما در این حالت رشد توام اورتوز یا میکروکلین و آلبیت را داریم.

پرتیت و آنتی پرتیت :

پرتیت: در دمای پایین در اثر رشد درهم فلدسپاتهای آلکالن اگر فلدسپاتهای غنی از Na (آلبیت)  در فلدسپات های K دار(اورتوز یا میکروکلین)  رشد کنند به این حالت پرتیت  (Perthite) یا میکرو پرتیت گوییم.

آنتی پرتیت:  رشد فلدسپات های پتاسیم دار در داخل فلدسپات های سدیم دار را گویند.

کانسارهای فلدسپاتی و نحوه تشکیل آنها :

بطور کلی فلدسپات های اصلی سازنده سنگ های آذرین ( درونی و بیرونی)، دگرگونی و همچنین بعضی از سنگهای رسوبی( مانند ماسه سنگهای فلدسپات دار) می باشند ولی کانسارهای اصلی و عمده فلدسپات ها در سنگهای ماگماتیک (پلوتونیک) مشاهده می شود. مهمترین کانسارهای فلدسپاتی در 3 گروه طبقه بندی می شوند.   

    کانسارهای پگماتیتی- آپلیتی :(Pegmatite-Aplite)                        

این نوع کانسارها به صورت رگه  و دایک  در درون سنگهای گرانیتی دیده می شوند  و دارای کانی های درشت و متبلور فلدسپات می باشند. همراه با کانی های کوارتز و ناخالصی هایی از قبیل میکا – تورمالین- آپاتیت و زیرکن  بزرگترین کانسارهای فلدسپات پتاسیک از این دسته هستند.

کانسارهای سنگهای ماگماتیک غنی از فلدسپات :

در این نوع کانسارها فلدسپات در سنگهای گرانیت  و آپلیت (گرانیت  دانه ریز سفید) بصورت پراکنده – رگه – عدسی و یا توده ای تشکیل می شود. امروزه بدلیل ذخایز فراوان قابل دسترس تر هنوز این نوع کانسار ها مورد بهره برداری قرار نگرفته است.

 

کانسارهای رسوبی:

این نوع کانسارها اغلب بصورت ماسه سنگ فلدسپات دار دیده می شوند . در این نوع کانسارها دانه های فلدسپات در داخل سیمانی از سیلیس قرار دارند که ممکن است محتوی ذرات دانه ریز ورقه ای میکا نیز باشند.

از معروف ترین ماسه سنگ های فلدسپات دار آرکوز(Arkose) می باشد که حدود 25 تا 50 درصد از کانی های آن فلدسپات می باشند.

مصارف صنعتی فلدسپات ها:

فلدسپات ها  ماده اولیه مهمی برای صنایع سرامیک- کاشی- چینی –لعاب سرامیک- شیشه و همچنین رنگ سازی و لاستیک سازی ( به عنوان ماده پرکننده) و به میزان کمتری به عنوان مواد ساینده و تمیز کننده محسوب می شوند. حدود 60-55 درصد مواد اولیه تهیه سرامیک را فلدسپات ها تشکیل می دهند. حدود 30 درصد آن در تهیه گل چینی و مقداری هم در تهیه لعاب چینی و سرامیک بکار می رود. مقدار درصد اکسید آهن موجود در فلدسپات ها برای صنعت چینی و لعاب نباید از 5/0 درصد و برای مصرف در صنایع شیشه از 3/0 تا 35/0 درصد بیشتر باشد. ولی مقدار اکسید آلومینیوم فلدسپاتها از 15 درصد نباید کمتر باشد. کانی های فلدسپات بعد از خرد شدن و عمل آوردن بصورت پودر در صنایع بکار می روند.

مصرف فلدسپات در چینی و سرامیک:

بطور کلی فرمول گل سرامیک و چینی 2H₂O,Al₂O₃,2SiO₂  می باشد که این همان فرمول کائولن می باشد. این فرمول مشابه فرمول فلدسپات هاستو تفاوت فقط در چند اکسید می باشد. کائولن حاصل دگرسانی فلدسپات هاست. یکی دیگر از انواع این ناخالصی های خاکهای سرامیک بال کلی(Ball Clay) می باشد که به منظور ایجاد چسبندگی آن را با کائولن مخلوط می کنند.

کائولن در 1500 درجه می پزد و در 1800 درجه ذوب می شود برای پایین آوردن درجه پخت گل چینی مقداری فلدسپات به آن اضافه می کنند که در جه پخت را به 1200 درجه کاهش می دهد.

سهم فلدسپات برای تهیه گل چینی حدود 30 درصد    می باشد و نسبت های ترکیبی در گل  چینی شامل کائولن: 4 قسمت  فلدسپات: 3 قسمت Ball Clay: 1 قسمت   کوارتز: 2 قسمت 

کشور چین پیشتاز صنعت چینی می باشد.

مصرف فلدسپات ها در لعاب:

به پوششی که روی بدنه را فرا می گیرد لعاب می گویند که باید یکسری ویژگیهایی داشته باشد:

 شامل منفی سرد شدن ماده مذاب متبلور نشود و حالت شیشه ای خود را حفظ کند.

غلظت مناسب داشته باشد به گونه ای که روی بدنه باقی بماند.

مقاومت حرارتی بالا داشته باشد.

انواع مختلف لعاب ها:

1- لعاب سربی   2- لعاب خاکستر  3- لعاب گل رس         4- لعاب فلدسپات 5- لعاب نمک